Sân khấu hoá tác phẩm văn học

Lõi sự kiện: năm người mỗi người tiếp xúc một bộ phận khác nhau của con voi, rồi từ phần mình biết mà khẳng định về toàn thể. Xung đột không chỉ là năm so sánh khác nhau; nó tăng lên khi mỗi người xem trải nghiệm riêng là đủ và không chịu ghép bằng chứng.

Bản kể hộ: Người dẫn chuyện nói rằng ai cũng cho mình đúng, rồi mọi người cãi nhau. Bản này nhanh nhưng sân khấu không cho khán giả thấy độ chắc giọng tăng, sự ngắt lời và khoảnh khắc họ có thể lắng nghe mà không làm.

Bản hành động: Người thứ nhất đặt tay lên bàn, đánh dấu một đường cong trên tấm giấy chung. Người thứ hai kéo giấy về phía mình, vẽ một cột thẳng rồi che mất đường trước. Người thứ ba nói: ‘Tôi đã chạm tận tay; phần tôi biết mới là hình dáng thật.’ Ba người sau đồng loạt chồng nét. Tờ giấy rách. Khoảnh khắc ấy biến việc không ghép bằng chứng thành hành động nhìn thấy được.

Giữ: cấu trúc mỗi người chỉ biết một phần; chuỗi khẳng định tuyệt đối; thất bại trong việc nghe nhau. Lí do: đây là lõi làm câu chuyện đặt vấn đề về nhận thức phiến diện. Lược: các đoạn lặp không làm xung đột tăng. Lí do: giới hạn 10 phút và tránh nhịp đều.

Đổi: cuộc ẩu đả thành việc tờ bản đồ chung bị xé. Lí do: bảo đảm an toàn, đồng thời đưa hậu quả của việc không hợp tác vào một hình ảnh. Thêm: cuối cảnh, một nhân vật đề nghị ghép các dấu vết nhưng chưa kịp có câu trả lời. Lí do: mở câu hỏi cho khán giả; đây là kết của bản dựng, không phải kết được tuyên bố là nguyên tác.

Không đổi tùy tiện: biến một người thành kẻ xấu biết toàn bộ sự thật từ đầu sẽ làm xung đột từ sai lầm nhận thức thành âm mưu; đưa một ‘người phán xử’ đọc bài học cuối cảnh có thể làm khán giả mất quyền tự suy. Mọi thay đổi cần được thử bằng câu hỏi: vấn đề trung tâm còn không, nhân vật có bị đơn giản hóa không, khán giả có phân biệt bản dựng với bản kể không?

Trước khi tập: dọn lối đi; đánh dấu mép sân khấu; bo đầu đạo cụ; không dùng lửa thật, chất lỏng trơn, vật sắc, cú đánh thật hoặc động vật; cố định dây điện; thống nhất tín hiệu dừng. Người tham gia được quyền báo động tác khiến mình không an toàn hoặc không thoải mái.

Trong lúc chạy: một người gọi cảnh và ghi thời điểm; diễn viên không tự thêm động tác va chạm; âm thanh không che lời; ánh sáng không chiếu gây chói nguy hiểm. Nếu quay, phải có sự đồng thuận và nói rõ video dùng ở đâu, trong bao lâu.

Sau khi diễn: phản hồi theo ba cột ‘tôi thấy/nghe’ – ‘tôi hiểu’ – ‘tôi còn hỏi’. ‘Tôi thấy ba nhân vật liên tục che nét của nhau’ kiểm được hơn ‘diễn chưa hay’. Nhóm sửa từ bằng chứng khán giả hiểu sai hoặc không thấy được, nhưng không chạy theo mọi sở thích trái nhau.