Đọc trọn, hiểu mạch rồi mới gọi tên thủ pháp.
NGỮ VĂN 6–12 • ĐỌC CÓ BẰNG CHỨNG • VIẾT CÓ TIẾNG NÓI RIÊNGTHCS • NỀN ĐỌC–VIẾT • TỰ BIÊN SOẠN
ƯỚC MƠ LỚNXƯỞNG ĐỌC & VIẾT
Trang chủBỘ KHUNG NGỮ VĂN 6–12 • KHÔNG HỌC THUỘC VĂN MẪUĐọc để thấy điều văn bản làm.
Đọc để thấy điều văn bản làm.
Viết để nói điều mình hiểu.
Học sinh không bị dẫn tới một “đáp án cảm xúc”. Mỗi cách hiểu phải trở về câu chữ, mỗi bài viết phải đi qua dàn ý, bản nháp, phản hồi và biên tập.
“Em nghĩ” phải đi cùng “vì trong văn bản…”.
Khác đáp án vẫn hợp lí nếu bằng chứng và lập luận đứng vững.
Nhìn quyết định viết và dấu sửa, không chép giọng của người khác.
HAI SẮC THÁI • MỘT CÁCH DÙNG
Bảy năm, một đường phát triển rõ
THCS ấm và sáng, ưu tiên trải nghiệm đọc–viết; THPT trầm hơn, tăng phản biện, nghiên cứu và chiến lược thi. Điều hướng không đổi.
Từ nhận biết đến phân tích độc lập
Đọc truyện, thơ, kịch, nghị luận và thông tin; viết từ trải nghiệm thật tới bài nghị luận hoàn chỉnh.
Từ phân tích đến đánh giá, phê bình
Đọc theo thể loại, bối cảnh và phong cách; viết có luận đề, phản đề, nguồn và trách nhiệm học thuật.
THCS • 140 TIẾT/LỚP/NĂMĐặt nền đọc hiểu và tạo lập văn bản
6
Mở nền THCS: nhận biết → giải thích bước đầuTừ câu chuyện mình thích đến cách đọc có bằng chứngLớp 6 giúp học sinh rời cách trả lời theo trí nhớ để nhìn thấy nhân vật, người kể chuyện, hình ảnh thơ và mạch thông tin; viết từ trải nghiệm thật trước khi bước vào nghị luận.
Xem bộ khung lớp 6 →7Mở rộng THCS: nhận biết → phân tích đơn giảnĐọc sâu hơn một lớp, viết rõ hơn một ýLớp 7 tăng khả năng nhận thông điệp, đánh giá cách giải quyết của tác giả và phân tích nhân vật; học sinh tập bảo vệ ý kiến bằng bằng chứng đa dạng.
Xem bộ khung lớp 7 →8Tăng chiều sâu: phân tích → đánh giá bước đầuKhông chỉ thấy thủ pháp; phải hiểu thủ pháp làm gìLớp 8 chuyển mạnh sang phân tích quan hệ giữa hình thức và nội dung, phân biệt bằng chứng khách quan với đánh giá chủ quan, đồng thời hoàn chỉnh bài nghị luận xã hội và văn học.
Xem bộ khung lớp 8 →9Hoàn thành THCS: phân tích → đánh giá và vận dụngĐọc văn bản mới, tự dựng lập luận, sẵn sàng thi vào 10Lớp 9 hoàn thiện khả năng đọc chỉnh thể, đánh giá cách thuyết phục, vận dụng văn bản vào vấn đề đời sống và viết bài nghị luận có giải pháp hoặc phân tích tác phẩm.
Xem bộ khung lớp 9 →THPT • 105 TIẾT CỐT LÕI + 35 TIẾT CHUYÊN ĐỀĐọc phản biện, viết độc lập và chuẩn bị thi
10
Mở nền THPT: đọc theo thể loại và bối cảnhTừ cảm nhận hợp lí đến nhận định có cấu trúcLớp 10 mở cách đọc sử thi, thần thoại, truyện, thơ và sân khấu dân gian; học sinh viết nghị luận chặt chẽ, bài luận về bản thân và báo cáo nghiên cứu có trích dẫn.
Xem bộ khung lớp 10 →11Tăng chiều sâu THPT: đa nghĩa, so sánh và bình luậnĐọc nhiều lớp nghĩa, viết có đối thoại với ý kiến khácLớp 11 đi sâu ngôn ngữ văn học, điểm nhìn, yếu tố tượng trưng, bi kịch và kí; học sinh biết so sánh văn bản, bình luận vấn đề xã hội và làm báo cáo nghiên cứu đúng quy ước.
Xem bộ khung lớp 11 →12Hoàn thành phổ thông: đánh giá, phê bình và viết độc lậpCó tiếng nói riêng, nhưng không rời văn bản và sự thậtLớp 12 hoàn thiện năng lực đọc phê bình, nhận diện phong cách, đánh giá dữ liệu và so sánh tác phẩm; bài viết phải có chủ kiến, cấu trúc, bằng chứng và trách nhiệm học thuật.
Xem bộ khung lớp 12 →SÁU XƯỞNG • CÙNG TẠO MỘT NĂNG LỰC
Ngữ văn không chỉ có “đọc hiểu” và “làm văn”
Mỗi xưởng xử lí một chỗ hổng cụ thể; bài chi tiết sau này sẽ kết nối đọc, tiếng Việt, suy luận, dàn ý, viết và đối thoại.
Đọc bằng bằng chứng
Đi từ ấn tượng đến chi tiết, từ chi tiết đến cách hiểu; câu trả lời nào cũng phải chỉ ra dấu vết trong văn bản.
Đọc trọn → đánh dấu → hỏi → dẫn chứng → lí giảiTiếng Việt trong ngữ cảnh
Học từ, câu, liên kết và tu từ ngay nơi chúng tạo nghĩa; không tách thành bảng thuật ngữ để học thuộc.
Nhận diện → thử thay → so nghĩa → chọn cách dùngLập luận có căn cứ
Phân biệt ý kiến, lí lẽ và bằng chứng; biết tự hỏi điều gì còn thiếu hoặc có thể được hiểu theo cách khác.
Nêu ý → vì sao → bằng gì → xét phản đề → kết luậnDàn ý có đường đi
Dàn ý là bản đồ của suy nghĩ, không phải ba ô mở–thân–kết rỗng; mỗi ý có nhiệm vụ và bằng chứng riêng.
Đọc đề → chốt nhiệm vụ → gom ý → xếp ý → kiểm mạchViết rồi biên tập
Tạo bản nháp bằng giọng của học sinh, sau đó sửa ý, mạch, câu và chữ theo đúng thứ tự ưu tiên.
Nháp thật → sửa ý → sửa mạch → sửa câu → đọc lạiNói, nghe và đối thoại
Kể, thuyết trình, tranh luận và phản hồi có mục đích; tôn trọng cách hiểu khác khi người nói có căn cứ.
Nghe đủ → hỏi rõ → trình bày → phản hồi → điều chỉnhCHU TRÌNH ĐỌC SÁU BƯỚC
Không băm văn bản thành danh sách biện pháp tu từ
Quy trình dùng được từ truyện cổ lớp 6 đến tiểu thuyết, thơ hiện đại và văn bản nghị luận lớp 12.
Đọc một lượt không vội trả lời
Nắm người nói, tình huống, mạch chính và cảm giác đầu tiên; chưa băm văn bản thành thủ pháp.
Khoanh điều đáng chú ý
Chọn chi tiết, từ ngữ, hình ảnh, điểm nhìn hoặc cách sắp xếp khiến văn bản tạo hiệu quả.
Đặt câu hỏi có ích
Chi tiết này làm gì? Vì sao đặt ở đây? Nếu đổi nó, chủ đề hoặc cảm xúc thay đổi ra sao?
Nối bằng chứng với nhận xét
Không dừng ở tên biện pháp. Nói rõ hình thức ấy làm nổi bật điều gì và tác động thế nào.
Thử một cách hiểu khác
Tự phản biện: còn dấu hiệu nào chưa khớp, bối cảnh nào cần kiểm, ý kiến khác có căn cứ không?
Viết bằng tiếng nói của mình
Chọn điều thực sự hiểu, diễn đạt tự nhiên, trích dẫn vừa đủ rồi đọc lại như một người đọc khó tính.
CÔNG THỨC TƯ DUY • KHÔNG PHẢI KHUÔN CHÉP
Sáu giàn giáo để học sinh không lạc khi viết
Công thức chỉ chỉ đường. Đề bài, bằng chứng và tiếng nói của người viết mới quyết định câu chữ cuối cùng.
Trả lời đọc hiểu
Đáp thẳng → Dẫn dấu vết → Giải thích → Khóa đúng lệnh hỏiCâu ngắn vẫn đủ điểm khi trả lời đúng việc, có chi tiết và nói rõ chi tiết chứng minh điều gì.
Lớp 6–7 dùng 3 bước đầu; từ lớp 8 thêm bước khóa để tránh trả lời lan man.Một đoạn phân tích văn học
Nhận định → Dẫn chứng vừa đủ → Phân tích chữ/hình/cấu trúc → Đánh giá tác dụngDẫn chứng không tự nói. Phần ‘phân tích’ phải làm rõ vì sao lựa chọn nghệ thuật ấy tạo nghĩa hoặc cảm xúc.
Lớp 7 nhận xét nhân vật; lớp 8–9 phân tích tác phẩm; THPT tăng đánh giá và đối chiếu.Một đoạn nghị luận xã hội
Vấn đề → Giải thích → Bàn luận có bằng chứng → Mở góc nhìn/giải pháp → ChốtKhông bắt buộc đủ năm nhãn trong mọi đoạn. Chỉ giữ những mắt xích mà đề hỏi và dung lượng cho phép.
Lớp 6–7 nêu ý–lí do–bằng chứng; lớp 8–9 thêm giải pháp; THPT thêm phản đề và giới hạn kết luận.So sánh hai tác phẩm
Tiêu chí chung → Làm rõ từng tác phẩm → Chỉ ra giống/khác → Lí giải → Đánh giáKhông viết nửa bài A rồi nửa bài B mà quên so sánh. Mỗi phần phải quay về cùng một tiêu chí.
Dùng từ lớp 10 ở mức liên hệ; lớp 11 so sánh cùng đề tài; lớp 12 viết bài so sánh, đánh giá hoàn chỉnh.Cả bài nghị luận
Giải mã đề → Chốt luận đề → Xếp luận điểm → Gắn bằng chứng–phân tích → Xét ý kiến khác → Kết → SửaĐây là đường đi của suy nghĩ, không phải công thức mở bài. Câu chữ phải do học sinh tạo ra cho đúng đề đang gặp.
Lớp 8–9 dùng bản rút gọn; THPT dùng đầy đủ, đặc biệt ở bài có phản đề, nghiên cứu hoặc so sánh.Bốn vòng tự biên tập
Sửa ý sai/thiếu → sửa thứ tự và liên kết → sửa câu → cuối cùng mới đánh bóng từ ngữSửa chính tả trước khi bài còn lạc luận đề giống như lau cửa kính khi căn nhà chưa dựng xong.
Dùng cho mọi lớp; mức tự chủ tăng dần và luôn lưu dấu thay đổi giữa bản nháp với bản cuối.CHUẨN MỘT BÀI HỌC CHI TIẾT
Mười hai khối bắt buộc trước khi mở bài
Khung này ngăn bài học biến thành bản chép sách, lời bình một chiều hoặc văn mẫu được đánh bóng.
Câu hỏi lớn và tình huống đọc có thật
Ngữ liệu hợp pháp, rõ nguồn và vừa sức
Đọc lần một: nắm mạch, không hỏi vụn
Bản đồ chi tiết – hình thức – tác dụng
Tiếng Việt được khám phá ngay trong ngữ cảnh
Hai cách hiểu để học sinh kiểm bằng chứng
Dàn ý mở: có nhiệm vụ, không có câu chép sẵn
Bản nháp học sinh và dấu vết biên tập
Bài tham khảo có chú giải quyết định viết
Nói–nghe hoặc đối thoại gắn với bài đọc
Luyện tập 85% hiện tại – 15% nền cũ
Rubric tự kiểm cho học sinh, phụ huynh, giáo viên
BÀI THAM KHẢO NHƯ NGƯỜI THẬT
Cho học sinh nhìn thấy cả vết sửa
Mỗi bài tham khảo sẽ có phiên bản nháp, ghi chú lựa chọn và bản biên tập. Có câu còn mộc, có chỗ cân nhắc, có lí do bỏ một ý — đúng như quá trình người thật viết.
- Không mở bài thuộc lòngDẫn vào đúng vấn đề, không dùng một câu “từ xưa đến nay” cho mọi đề.
- Không nhồi từ đẹpTừ bình thường nhưng chính xác tốt hơn lời bay bổng không tạo nghĩa.
- Không giả trải nghiệmNếu không có trải nghiệm thật, dùng quan sát, đọc và suy luận có giới hạn.
- Không coi bản tham khảo là đáp ánLuôn có câu hỏi: em sẽ giữ, đổi hay bỏ quyết định nào của người viết?
HỘI ĐỒNG BIÊN TẬP • TÁM CỔNG XUẤT BẢN
Chất lượng phải được chứng minh bằng phép kiểm
Một bài chỉ được mở khi đúng chương trình, đúng văn bản, đúng bản quyền, đúng độ khó và đọc lên nghe như một người thật đang nghĩ.
Đúng chương trìnhĐối chiếu yêu cầu cần đạt, thể loại, kiểu văn bản và độ sâu đúng lớp.
Đúng văn bảnKhông gán sai tác giả, hoàn cảnh, thể loại, câu chữ hoặc ý nghĩa; phần chưa chắc phải được kiểm nguồn.
Đúng bản quyềnƯu tiên ngữ liệu tự biên soạn, công cộng hoặc được phép; trích dẫn ngắn, rõ nguồn, không chép sách giáo khoa.
Đúng cách đọcKhông bắt học sinh đoán ‘ý cô’; chấp nhận cách hiểu khác khi có bằng chứng và lập luận hợp lí.
Đúng độ khóKhông dùng khái niệm, thao tác hoặc bối cảnh chưa được mở; câu luyện có 15% nền cũ phù hợp.
Đúng giọng ngườiCâu văn có nhịp tự nhiên, chi tiết cụ thể, không sáo rỗng, không phô diễn từ đẹp vô cớ.
Đúng tinh thần tham khảoBài mẫu phải lộ cách nghĩ và cách sửa; không đưa ra một bản văn bóng bẩy để học thuộc.
Đúng người dùngHọc sinh tự học được, phụ huynh hỏi đúng, giáo viên nhìn thấy yêu cầu và tiêu chí đánh giá.
NGUỒN ĐỐI CHIẾU
Chuẩn quốc gia, Hà Nội làm điểm tham chiếu thi cử
Website tự biên soạn theo yêu cầu cần đạt; không nhận thứ tự hay ngữ liệu của một bộ sách là chương trình chung.
Bảy lớp cốt lõi và chín chuyên đề THPT đã có đường học thật
Mỗi lớp đã mở các cổng năng lực với ngữ liệu có ranh giới nguồn, đọc bằng bằng chứng, tiếng Việt trong ngữ cảnh, xưởng viết, nói–nghe và luyện có đáp án. Ba lớp 10–12 đã mở đủ chín chuyên đề lựa chọn, vẫn tách rõ khỏi thời lượng cốt lõi.