Hộp số CVT hai puli đổi tỉ số truyền liên tục bằng cách nào?
Khám phá mở rộng – Vật lý/KHTN 10
Trong CVT dạng hai puli và đai, tỉ số truyền đổi liên tục vì đai có thể làm việc ở những bán kính khác nhau trên hai puli. Hệ không cần chỉ chọn giữa một số cặp bánh răng có tỉ số cố định.
Mặt côn tạo nhiều bán kính làm việc
Mỗi puli gồm các mặt côn có khoảng cách có thể thay đổi. Khi khoảng cách thay đổi, đai đi vào sâu hơn hoặc ra phía ngoài, nên khoảng cách từ đường tiếp xúc tới trục quay đổi theo.
Đường kính kim loại của puli không phải đang phình rồi co. Thay đổi quan trọng là vị trí đai tiếp xúc và truyền tác động.
Hai phía phải phối hợp
Nếu đai đi ở bán kính lớn hơn trên puli dẫn và nhỏ hơn trên puli nhận, quan hệ số vòng quay khác trạng thái ngược lại. Hai bên được điều chỉnh phối hợp để duy trì đường đai và điều kiện truyền phù hợp.
Hình dung cùng một đoạn đường đai đi qua: một bánh ở bán kính làm việc nhỏ cần số vòng khác bánh ở bán kính lớn. Đây là quan hệ hình học chuyển động, không phải nguồn tạo thêm năng lượng.
Liên tục không có nghĩa không cần điều khiển
Cơ cấu điều khiển chọn tỉ số theo nhiệm vụ của hệ truyền lực. Tải, tốc độ và cách vận hành đều có thể ảnh hưởng lựa chọn. Việc không chuyển giữa các nấc cơ khí cố định không làm mọi trạng thái đều có hiệu quả giống nhau.
Thiết bị thật còn có ma sát, giới hạn tiếp xúc và tổn hao. Cũng không nên áp sơ đồ puli–đai cho mọi hệ được đặt tên có chữ CVT; một số kiến trúc truyền lực khác dùng cách tổ chức riêng.
Hiểu lầm: vô cấp nghĩa là không có quan hệ tỉ số. Quan hệ vẫn tồn tại, nhưng giá trị có thể thay đổi liên tục trong một miền.
Ghi nhớ: đổi khoảng cách mặt côn, đổi bán kính đai làm việc, đổi tỉ số quay. Hiểu nơi truyền lực quan trọng hơn nhìn đường kính ngoài của bánh.
Đọc thêm
- Vì sao bánh răng giúp đổi tốc độ quay mà không tạo thêm năng lượng?
- Dây đai có răng giữ nhịp quay giữa hai trục bằng cách nào?