Vì sao nhật thực có thể lặp lại gần giống nhau sau một chu kỳ Saros?
Khám phá mở rộng – Vật lý 10
Một chu kỳ Saros đưa pha Mặt Trăng, vị trí gần nút quỹ đạo và khoảng cách đến Trái Đất về những trạng thái gần tương tự. Vì thế hai nhật thực cách nhau một Saros có thể giống nhau về hình học, nhưng không diễn ra đúng cùng địa điểm. Đây là sự gần trùng của các nhịp chuyển động.
Trăng mới vẫn chưa đủ
Nhật thực cần Mặt Trăng nằm giữa Trái Đất và Mặt Trời. Nhưng quỹ đạo Mặt Trăng nghiêng so với mặt phẳng quỹ đạo Trái Đất. Phần lớn lần trăng mới, bóng đi qua phía trên hoặc phía dưới Trái Đất.
Mặt Trăng còn phải ở gần một nút: nơi quỹ đạo của nó cắt mặt phẳng tham chiếu ấy. Vì vậy nhịp lặp pha và nhịp trở lại nút đều quan trọng.
Ba chiếc đồng hồ chạy khác nhau
Tháng giao hội đo từ trăng mới đến trăng mới. Tháng giao điểm đo nhịp trở lại nút, còn tháng cận điểm đo nhịp trở lại gần Trái Đất nhất. Chúng không dài bằng nhau.
Sau 223 tháng giao hội, khoảng thời gian đã trôi qua gần bằng 242 tháng giao điểm và 239 tháng cận điểm. Sự gần khớp giúp Mặt Trăng vừa có pha thích hợp, vừa ở gần cùng nút và có khoảng cách tương tự. Khoảng cách ảnh hưởng kích thước biểu kiến và kiểu che khuất.
Saros dài khoảng 6.585,3 ngày, thường diễn đạt gần 18 năm 11 ngày 8 giờ; cách viết theo năm lịch có thể lệch một ngày tùy năm nhuận. Các số tháng gần bằng nhau, không phải một đẳng thức chính xác vĩnh viễn.
Tám giờ khiến đường bóng đi nơi khác
Phần lẻ gần một phần ba ngày cho Trái Đất quay thêm đáng kể. Nhật thực kế tiếp trong cùng chuỗi vì thế xuất hiện ở vùng địa lý khác. Những sai khác quỹ đạo nhỏ còn tích lũy, làm chuỗi biến đổi và cuối cùng kết thúc.
Có thể hình dung ba nhịp trống gần gặp lại sau nhiều lượt: đoạn nhạc tương tự trở về, nhưng người đứng trên sân khấu đã xoay sang hướng khác.
Hiểu lầm: Saros là thời gian phải chờ giữa hai nhật thực bất kỳ. Trên thực tế có nhiều chuỗi cùng tồn tại; nhật thực khác vẫn xảy ra giữa hai thành viên của một chuỗi.
Ghi nhớ: lặp gần hình học không đồng nghĩa lặp chính xác vị trí quan sát.
Đọc thêm
- Nhật thực tạo vùng tối và nửa tối thế nào?
- Những hạt sáng ở rìa nhật thực Baily hình thành như thế nào?