Chuỗi alpha và beta trừ: từ A,Z tìm số lần mỗi loại

Vật lý 12 · Ôn tập kiến thức THPT

Mỗi α làm A giảm4,Z giảm2; mỗi β⁻ giữA vàlàmZ tăng1. Dùng thayđổi A tìm số lầnα trước,rồi dùngZ tìmβ⁻; không chỉ cân một tronghai đại lượng.

Đề cho chuỗi biếnđổi từ hạt nhânA=238,Z=92 đếnA=206,Z=82, với cácbước thayA,Z chỉgồmα vàβ⁻. Gọi x làsốα,y làsốβ⁻. Từ238−4x=206 suy x=8. Từ92−2·8+y=82 suy y=6.

Kiểm lại: tổnggiảmA32 đúng8·4;Z giảm16 doα,rồi tăng6 doβ⁻, tổnggiảm10 đúng92→82. Không nóiβ⁻ làm mấtmột nucleon:neutron tronghạt nhân chuyển thànhproton vàcác hạt đi kèm, A giữ nguyên.

Tự luyện: chuỗi từA=230,Z=90 tớiA=214,Z=86 theo cùnghai loại biếnđổi. x=(230−214)/4=4; y=86−90+2·4=4. Cảhai số nguyên khôngâm, nên phù hợp các bảo toàn sốđếm theo môhình. Điều này chỉkiểm phươngtrình tổng, khôngtự xác nhận mọi hạt trunggian đều cóthời gian sống hoặcđường phânrã nhưđãgiảđịnh.

Nếu A đầu-cuối chênh khôngchia hết4, hoặc y raâm, dữkiện khôngtương thích với giảthiết chỉα,β⁻; cầnkiểm loại phânrã vàsố liệu, khônglàm tròn sốlầnphát hạt. Nếu chuỗi cóγ, cácphotonγ khôngđổiA,Z nên không tìm được số lầnγ từ riêng A,Z. Nếu cóβ⁺,phátneutron hoặcquátrìnhkhác, hai phươngtrình trên cần sửa.

Khôngdùng sốproton riêng của toàn hệ làm bảo toàn tuyệtđối quaβ màbỏ electron haypositron; đại lượng được kiểm ởđây làsốkhối vàđiện tíchtrong phươngtrình phảnứng đầyđủ. Bài rèncách đếm chuỗi vàkiểm điều kiện, khôngyêu cầu học thuộc mộtchuỗi hạt nhânhay chế tạo mộtnguồn thật.

Đọc tiếp: Năng lượng liên kết · Năng lượng phản ứng.