Panme biến một góc xoay thành số đo chiều dày nhỏ bằng cách nào?
Khám phá mở rộng – KHTN, phần Vật lý 6
Panme dùng một vít chính xác để biến chuyển động quay thành dịch chuyển nhỏ dọc trục. Thang trên phần cố định và ống quay phối hợp cho biết vị trí của đầu đo, từ đó xác định kích thước nằm giữa hai mặt đo. Nó không cần nhìn trực tiếp một khe cực nhỏ bằng mắt.
Một vòng quay đổi thành một bước tiến
Trong một cơ cấu ren thích hợp, mỗi vòng quay tạo một bước tiến xác định. Chia vòng quay thành nhiều phần giúp đọc những phần nhỏ của bước tiến ấy trên một thang tương đối rộng.
Đó là cách dùng hình học để làm một thay đổi nhỏ dễ quan sát. Khác du xích tìm cặp vạch trùng nhau, panme đang gắn vị trí dọc trục với số vòng và phần vòng quay của vít.
Vì sao còn có thang cố định?
Chỉ nhìn góc của ống quay không biết đầu đo đã tiến thêm bao nhiêu vòng trước đó. Thang cố định theo dõi phần dịch chuyển tổng quát; thang quay cung cấp phần nhỏ hơn. Mỗi kiểu có bước vít và cách chia riêng, nên không thể mặc định mọi panme có cùng độ chia.
Ví dụ, đo chiều dày một tấm mỏng đòi đầu đo tiếp xúc đúng hai phía. Đọc được nhiều chữ số không giúp ích nếu một hạt bụi nằm giữa mặt đo và tấm.
Lực đo cũng thuộc phép đo
Ép mạnh có thể làm mẫu mềm biến dạng hoặc làm điều kiện tiếp xúc khác đi. Cơ cấu cóc hay cơ cấu hạn chế lực ở một số panme giúp thao tác lặp lại hơn, nhưng không biến mọi vật liệu thành vật cứng tuyệt đối.
Sai số mốc không, nhiệt độ, độ thẳng hàng và tình trạng ren cũng ảnh hưởng kết quả. Độ phân giải cho biết bước đọc nhỏ tới đâu; độ chính xác còn cần kiểm tra bằng chuẩn và điều kiện đo phù hợp.
Hiểu lầm: chia thang mịn gấp đôi chắc chắn làm kết quả đúng gấp đôi. Một thang mịn có thể đang hiển thị rất chi tiết một sai lệch chưa được xử lý.
Ghi nhớ: vít đổi quay thành tiến, hai thang ghép vị trí, tiếp xúc và hiệu chuẩn quyết định số đo có đáng tin hay không.
Đọc thêm
- Du xích giúp thước cặp đọc phần nhỏ hơn một vạch bằng cách nào?
- Vì sao xoay một trục vít có thể tạo chuyển động thẳng chậm và lực lớn?