Vì sao Trái Đất không phải một quả cầu tròn hoàn hảo?
Khoa học tự nhiên 6 – phần Vật lý • Khám phá mở rộng
Hấp dẫn làm Trái Đất có dạng gần hình cầu, còn chuyển động tự quay góp phần làm nó hơi phình ở xích đạo. Địa hình và sự phân bố khối lượng khiến hình dạng thực phức tạp hơn một quả cầu hay ellipsoid hoàn hảo. “Gần tròn” và “tròn tuyệt đối” là hai mức mô tả. [1][2]
Hấp dẫn giữ vật chất thành một khối
Các phần của hành tinh hút nhau. Với một thiên thể đủ lớn, ảnh hưởng hấp dẫn khiến những hình dạng góc cạnh quy mô lớn khó được giữ như trên một viên đá nhỏ. Vì vậy dạng gần cầu là một kết quả tự nhiên, không phải ai đã đẽo hành tinh thành hình tròn. [1]
Nhưng hành tinh còn quay. Chuyển động ấy làm trạng thái cân bằng tổng thể khác trường hợp không quay, và vùng xích đạo phình hơn hướng qua hai cực. Nói vậy không có nghĩa mọi vật ở xích đạo sẽ tự bay khỏi mặt đất.
Vì sao mô hình lớp học vẫn dùng quả cầu?
Một quả địa cầu giúp nhận vị trí, hướng và chuyển động mà không phải biểu diễn từng đỉnh núi. Khi điều đang nghiên cứu không cần độ chính xác cao về hình dạng, mô hình cầu có ích.
Hình dung bản đồ sân trường vẽ bờ sân bằng một đường thẳng: nó có thể đủ để tìm lối vào dù bờ thật có những chỗ lồi nhỏ. Mô hình hữu ích không cần chứa mọi chi tiết, nhưng phải phù hợp câu hỏi.
Ellipsoid vẫn chưa phải toàn bộ bề mặt
NOAA lưu ý núi, rãnh đại dương và biến thiên trường hấp dẫn làm hình dạng và mực biển không đều. Thậm chí hình dạng còn thay đổi do thủy triều, chuyển động vỏ và những quá trình khác. [2]
Ellipsoid là một hình học nhẵn dùng làm xấp xỉ. Địa hình là mặt đất và đáy biển thực; các bề mặt tham chiếu trọng lực lại phục vụ mục đích đo đạc khác. Không nên lấy một hình geoid được phóng đại độ lệch rồi coi Trái Đất trông méo như thế ngoài không gian.
Việc cần mô hình chi tiết hơn không bác bỏ dạng gần cầu. Nó cho thấy khi yêu cầu đo chính xác tăng, khoa học phải mô tả nhiều đặc điểm hơn một hình vẽ ban đầu.
Kết nối với bài học
Bài học nền tảng: Hệ Mặt Trời.
Đọc thêm: Lực hấp dẫn giữa các vật là gì.
Chương trình Khoa học tự nhiên 6 – phần Vật lý · Trợ lý AI Ước Mơ Lớn.
Nguồn tham khảo
Tự quay góp phần làm phình xích đạo. Hấp dẫn giữ Trái Đất gần hình cầu.