Vì sao đường nối các cặp khối lượng và thể tích có thể phát hiện quên trừ bì?
Trả lời trọng tâm
Nếu cân cả cốc và chất lỏng, khối lượng ghi được có thêm phần khối lượng cốc không đổi. Trên đồ thị khối lượng theo thể tích, các điểm có thể vẫn gần một đường thẳng nhưng đường này không đi qua gốc. Vì vậy thấy số liệu thẳng hàng chưa đủ kết luận đã tính đúng khối lượng riêng.
Ví dụ và phân tích
Cốc khô nặng 40 g. Chứa 20 mL và 40 mL cùng chất lỏng thì cân lần lượt 56 g và 72 g. Lượng thêm 20 mL làm khối lượng tăng 16 g, nên khối lượng riêng là 0,8 g/mL. Chia trực tiếp 56 cho 20 lại ra 2,8 g/mL, sai vì tính cả cốc. Điểm tại thể tích bằng không ứng với 40 g là dấu hiệu cần kiểm tra.
Cách kiểm tra
Dùng cốc nhựa, cân và nước ở nhiệt độ phòng. Ghi riêng bì rồi đo ít nhất ba lượng khác nhau. Vẽ trục ngang là mL, trục đứng là g; phân biệt đường biểu diễn khối lượng cả cốc với đường của riêng chất lỏng. Kiểm tra đơn vị trước khi so độ dốc.
Ứng dụng
Cách kiểm tra này hữu ích khi đọc bảng thực hành hoặc phát hiện một phép cân quên trừ bì. Nó cho thấy nhiều số đo có thể giúp nhận ra lỗi hệ thống mà một kết quả đơn lẻ che khuất.
Điều kiện và giới hạn
Chỉ áp dụng mô hình khi cùng chất lỏng, không đổi cốc và không thêm vật khác. Nếu chất lỏng đổ ra ngoài hay bám mặt ngoài cốc, sai lệch không còn chỉ là một lượng bì cố định. Đường thẳng đẹp không tự bảo đảm dụng cụ chính xác.
Đọc hình
Đồ thị ba điểm khối lượng cả cốc tại 0, 20, 40 mL, cắt trục khối lượng ở 40 g; đường riêng chất lỏng đi qua gốc. Hình chỉ minh họa mô hình, không phải ảnh đo thực nghiệm.