Vì sao Sao Hỏa có những cột xoáy bụi dù không có mưa?
Khoa học tự nhiên 8 – phần Vật lý • Khám phá mở rộng
Một cột xoáy bụi trên Sao Hỏa có thể hình thành khi mặt đất làm nóng khí gần bề mặt, khí ấy bốc lên và chuyển động quay được tập trung. Bụi bị cuốn theo làm cột khí nhìn thấy rõ. Hiện tượng này không cần một trận mưa hoặc một đám mây dông phía trên. [1]
Nắng làm nóng đất rồi đất làm nóng khí
Năng lượng Mặt Trời tới bề mặt, được hấp thụ và làm nền nóng hơn phần khí phía trên. Khí sát mặt đất nhận nhiệt; trong điều kiện thích hợp nó nổi lên, còn khí xung quanh dịch tới thay chỗ.
Nếu dòng có chuyển động xoáy, quá trình tập trung vào cột có thể làm quay mạnh hơn. NASA dùng hình dung vận động viên xoay thu tay để giải thích việc chuyển động quay tăng khi dòng thu vào gần trục. [1] Không phải mọi luồng nóng lên đều tự tạo một xoáy bụi lớn.
Bụi là dấu vết của dòng
Không khí hoặc khí quyển trong suốt khó thấy trực tiếp. Khi có hạt bụi đủ dễ được nâng và cuốn, chúng vẽ ra một phần đường chuyển động. Một vùng đang xoáy có thể ít nổi bật nếu không có đủ bụi thích hợp.
Sao Hỏa có khí quyển mỏng nhưng vẫn có chuyển động và truyền nhiệt. “Mỏng” không đồng nghĩa không có khí, không có gió hoặc không có đối lưu.
Khác một cơn bão bụi toàn hành tinh
Cột xoáy bụi là cấu trúc cục bộ; một hệ bão bụi rộng là hiện tượng ở quy mô khác. Không nên dùng hình một cột để kết luận tất cả bão Sao Hỏa do cùng một xoáy riêng lẻ.
Trên Trái Đất cũng có xoáy bụi trong môi trường phù hợp. So sánh giúp thấy các nguyên lý chung, nhưng mật độ khí, trọng lực, tính chất nền và điều kiện nắng khác nhau nên kích thước hay lực gió không thể chuyển nguyên xi giữa hai hành tinh.
Kết nối với bài học
Bài học nền tảng: Sự truyền nhiệt.
Đọc thêm: Đối lưu xảy ra trong chất lỏng và chất khí ra sao.
Chương trình Khoa học tự nhiên 8 – phần Vật lý · Trợ lý AI Ước Mơ Lớn.