- Phân tích được hình ảnh, nhịp, điểm nhìn hoặc chi tiết bằng quan hệ hình thức – nội dung.
- Phân biệt sự kiện, trải nghiệm và bình luận của người kể.
- Biết viết bài đánh giá có tiêu chí, bằng chứng và nhận xét không lớn hơn văn bản.
NGỮ VĂN 6–12 • ĐỌC CÓ BẰNG CHỨNG • VIẾT CÓ TIẾNG NÓI RIÊNGTHPT • PHẢN BIỆN & NGHỊ LUẬN • TỰ BIÊN SOẠN
ƯỚC MƠ LỚNXƯỞNG ĐỌC & VIẾT
Trang chủNGỮ VĂN 11 • CHƯƠNG 3 • ĐÃ THẨM ĐỊNH NỘI DUNG
Thơ • Bi kịch • Kí
Biểu tượng, xung đột và cái tôi
Điều văn bản không nói thẳng được tổ chức bằng biểu tượng, xung đột hay cái tôi như thế nào?
Chương học nối ba thể loại bằng một nguyên tắc: ý nghĩa không nằm sẵn trong thuật ngữ. Học sinh phải dựng mạng chi tiết cho biểu tượng, theo dõi hai phía có cơ sở trong xung đột bi kịch và phân biệt sự việc với lựa chọn kể trong kí; mọi cách hiểu đều cần bằng chứng và giới hạn.
- Lí giải biểu tượng bằng mạng từ ngữ, vị trí và sự biến đổi; không khóa một hình ảnh vào một nghĩa.
- Phân tích cấu tứ thơ và quan hệ giữa chủ thể trữ tình với thế giới hình ảnh.
- Nhận ra xung đột bi kịch, lựa chọn không trọn vẹn và hiệu ứng thương cảm – suy ngẫm.
- Phân biệt hư cấu với phi hư cấu, sự việc với cái tôi trần thuật trong kí.
- Dùng ngôn ngữ nói–viết phù hợp; phân tích phép đối, lặp và phá vỡ quy tắc có dụng ý.
PHÒNG ĐỌC • 3 NGỮ LIỆU CÓ RANH GIỚI NGUỒN
Đọc một lượt, rồi mới mở câu hỏi
Không sao chép sách giáo khoa. Mỗi ngữ liệu chỉ mở đúng thao tác của lớp 11 và ghi rõ ranh giới thể loại, nguồn dân gian hoặc phần tự biên soạn.
ĐỌC 1 • THƠ TỰ BIÊN SOẠN01
Chiếc cốc còn vệt nắng
Bài thơ do website tự biên soạn để luyện đọc cấu tứ và biểu tượng. Chủ thể trữ tình là tiếng nói trong văn bản, không phải hồ sơ đời tư của một tác giả có thật.
Sáng mẹ đi, chiếc cốc còn trên bàn một vành nắng nghiêng qua miệng sứ. Tôi rót nước, vệt sáng run một chút, rồi yên như chưa có bàn tay.
Trưa mất điện, căn phòng thôi tiếng máy, chiếc cốc giữ mùi trà rất nhạt. Tôi định cất vào ngăn trên cùng, lại đặt xuống bên trang sách mở.
Chiều mưa tới, vành nắng không còn nữa, chỉ vết rạn mảnh như sợi tóc. Tôi xoay mặt rạn vào phía tường và uống bằng phía nguyên lành còn lại.
Đêm mẹ gọi từ một thành phố khác, hỏi: ‘Cái cốc cũ còn dùng được không con?’ Tôi nhìn khoảng bàn vừa đủ một người ngồi, nói: ‘Còn. Sáng mai nắng lại.’
Ba câu hỏi đáng hỏi
1Chiếc cốc thay đổi ý nghĩa qua bốn thời điểm như thế nào?+
Gợi đường: Theo sáng – trưa – chiều – đêm; ghi vật vẫn là một nhưng điều chủ thể chú ý đã đổi.
Đáp án tham khảo: Buổi sáng cốc giữ vệt nắng và dấu của người mẹ vừa đi; trưa giữ mùi trà cùng sự do dự không muốn cất; chiều vết rạn làm nó mong manh nhưng còn dùng; đêm cốc trở thành vật nối cuộc gọi và lời hi vọng. Ý nghĩa hình thành qua biến đổi, không có sẵn từ đầu.
2Hành động xoay mặt rạn vào tường có thể được hiểu theo những hướng nào?+
Gợi đường: Tìm cả khả năng né tránh và khả năng tiếp tục sống cùng điều chưa nguyên vẹn; nêu bằng chứng cho mỗi hướng.
Đáp án tham khảo: Động tác có thể gợi sự né nhìn tổn thương vì chủ thể giấu vết rạn. Nhưng việc vẫn uống bằng phía nguyên lành cũng gợi khả năng chấp nhận một vật không hoàn hảo và tiếp tục dùng. Hai hướng cùng có căn cứ; mạch sau thiên về hi vọng mà không xóa sự rạn vỡ.
3Câu ‘Sáng mai nắng lại’ nói về thời tiết hay còn mở lớp nghĩa nào?+
Gợi đường: Nối với vành nắng đầu bài, cuộc gọi của mẹ và khoảng bàn vắng.
Đáp án tham khảo: Câu có thể là dự đoán buổi sáng, nhưng trong cấu tứ còn đáp lại vệt nắng đầu bài và khoảng trống vì mẹ đi xa. Nó gợi niềm tin sự ấm áp, kết nối sẽ trở lại. Từ ‘lại’ khép vòng cấu tứ mà không khẳng định mọi mất mát đã được giải quyết.
ĐỌC 2 • CẢNH BI KỊCH TỰ BIÊN SOẠN02
Bức tường chưa kịp hạ
Cảnh kịch do website tự biên soạn để luyện đọc xung đột bi kịch; thành phố, dự án và nhân vật đều hư cấu. Chỉ dẫn sân khấu nằm trong ngoặc vuông.
[Phòng họp cũ. Qua cửa kính là bức tường chắn nước đang nứt. Kĩ sư Lâm trải bản vẽ. Bà Hạnh, trưởng khu phố, giữ danh sách những gia đình chưa rời nhà.] LÂM: Nếu hạ bức tường phụ trước sáu giờ, nước sẽ tràn vào cánh đồng phía nam nhưng giảm áp lực cho khu dân cư. HẠNH: Cánh đồng ấy là vụ lúa cuối của ba mươi hộ. Không ai được gọi nó là ‘khoảng trống’ trên bản đồ.
LÂM: Tôi biết. Cha tôi cũng có ruộng ở đó. Nhưng nếu giữ cả hai bức tường, vết nứt chính có thể vỡ khi mưa đêm tới. HẠNH: ‘Có thể’ không phải ‘chắc chắn’. Anh đang yêu cầu tôi kí để một thiệt hại xảy ra ngay nhằm tránh một thiệt hại chưa xảy ra. LÂM: Còn cô đang yêu cầu tôi đặt cược bằng những căn nhà có người ngủ.
[Điện tắt. Ngoài cửa, tiếng loa gọi sơ tán bị gió xé vụn.] HẠNH: Cho tôi hai giờ đưa người già ra khỏi khu thấp. LÂM: Hai giờ nữa, quyền lựa chọn có thể không còn. HẠNH: Vậy anh cần chữ kí của tôi để làm gì? LÂM: Để sau này không ai nói chỉ một mình tôi đã chọn cánh đồng của họ.
[Hạnh đặt bút xuống, nhưng chưa kí. Một tiếng nứt khô vang lên. Lâm gập bản vẽ, mở hộp điều khiển.] HẠNH: Anh bấm nút, tôi sẽ nói với họ đó là quyết định của cả hai. LÂM: Không. Cô đưa người đi. Phần này để tôi chịu. [Hạnh nhìn Lâm một giây, rồi cầm loa chạy ra. Ánh đèn đỏ phủ lên tờ giấy chưa có chữ kí.]
Ba câu hỏi đáng hỏi
1Vì sao xung đột không thể giải bằng cách gọi một bên ích kỉ?+
Gợi đường: Nêu điều Lâm muốn bảo vệ và điều Hạnh không thể xem nhẹ; cả hai có bằng chứng nào?
Đáp án tham khảo: Lâm muốn giảm nguy cơ bức tường vỡ, bảo vệ khu dân cư; Hạnh bảo vệ sinh kế của các hộ và đòi thời gian sơ tán. Cả an toàn tính mạng lẫn cánh đồng đều là lợi ích thật. Xung đột căng vì mỗi lựa chọn cứu một phần nhưng gây mất mát ở phần khác.
2Tờ giấy chưa kí và tiếng nứt tạo áp lực sân khấu như thế nào?+
Gợi đường: Một vật giữ sự do dự, một âm thanh làm thời gian thay đổi; theo dõi thứ tự.
Đáp án tham khảo: Tờ giấy chưa kí cho thấy quyết định chung chưa hoàn thành và trách nhiệm còn treo. Tiếng nứt chen vào đúng lúc ấy, biến nguy cơ thành tín hiệu gần, rút ngắn thời gian tranh luận và buộc nhân vật hành động.
3Lời ‘Phần này để tôi chịu’ khiến người xem thương cảm nhưng có nên được hiểu là giải pháp hoàn hảo không?+
Gợi đường: Tách phẩm chất nhận trách nhiệm khỏi hậu quả cánh đồng và vấn đề quyết định chung.
Đáp án tham khảo: Lời nói cho thấy Lâm không đẩy trách nhiệm sang Hạnh, có thể gây thương cảm. Nhưng việc một người tự chịu không phục hồi mùa màng hay làm lựa chọn hết đau đớn. Cảnh giữ nguyên cái giá của quyết định, nên kết thúc không phải giải pháp trọn vẹn.
ĐỌC 3 • KÍ MÔ PHỎNG03
Con ngõ sau trận mưa
Bài kí mô phỏng do website biên soạn từ một tình huống quan sát giả định. Địa điểm, nhân vật và lời nói đã được hư cấu; văn bản dùng để luyện phân biệt sự việc, chi tiết quan sát và cái tôi kể, không phải phóng sự về nơi có thật.
Sáu giờ mười, mưa vừa dứt. Con ngõ chỉ dài hơn trăm bước nhưng giữ đủ dấu nước của một đêm: túi nylon mắc ở miệng cống, ba viên gạch xếp thành lối, vệt bùn cao tới mắt cá trên chân tường. Tôi bước chậm vì sợ nước tràn vào giày, rồi thấy bà chủ quán đầu ngõ đang dùng chiếc rổ nhựa vớt lá.
Một cậu bé đi học dừng lại, đặt cặp lên bậc khô và kéo chiếc túi khỏi song cống. Nước xoáy xuống nghe một tiếng ‘ọc’ rất nhỏ. Bà chủ quán nói: ‘Thông rồi đấy.’ Cậu cười, nhấc cặp chạy tiếp. Tôi đã định hỏi tên nhưng thôi; khoảnh khắc ấy có lẽ không cần một tấm bảng ghi công.
Ở giữa ngõ, một người đàn ông dùng phấn đánh dấu vệt nước trên tường. Ông bảo năm nay nước lên nhanh hơn trận trước, nhưng không nhớ chính xác ngày của ‘trận trước’. Tôi ghi nguyên sự dè dặt ấy vào sổ. Một kí ức không có mốc kiểm tra vẫn đáng nghe, nhưng không thể tự biến thành số liệu về xu hướng ngập.
Khi ra đến đường lớn, tôi ngoái lại. Ba viên gạch vẫn nằm đó, một viên chao nhẹ dưới bàn chân người đi sau. Con ngõ không bỗng thành câu chuyện về ‘sức sống phi thường’. Nó chỉ cho tôi thấy vài người làm những việc vừa tay mình, giữa một buổi sáng còn mùi bùn. Có lẽ ghi đúng sự nhỏ bé ấy đã đủ.
Ba câu hỏi đáng hỏi
1Những chi tiết nào có thể được xem là quan sát, chi tiết nào là bình luận của cái tôi kể?+
Gợi đường: Tách vật, giờ, hành động nhìn thấy khỏi các câu bắt đầu đánh giá hoặc suy nghĩ.
Đáp án tham khảo: Giờ sáu giờ mười, túi ở cống, ba viên gạch, hành động vớt lá, kéo túi, đánh dấu nước là chi tiết quan sát trong thế giới văn bản. Các câu ‘có lẽ không cần…’, ‘không thể tự biến…’, ‘ghi đúng… đã đủ’ là bình luận và lựa chọn thái độ của người kể.
2Vì sao người viết giữ câu ‘không nhớ chính xác’ thay vì sửa lời nhân vật cho chắc?+
Gợi đường: Nối với độ tin cậy của kí và ranh giới giữa lời chứng với dữ liệu.
Đáp án tham khảo: Giữ sự không chắc cho người đọc biết giới hạn của lời nhớ. Người kể tôn trọng lời chứng nhưng không dùng nó làm số liệu về xu hướng. Cách ghi ấy tăng trách nhiệm hơn việc làm câu chuyện có vẻ chắc chắn bằng thông tin không kiểm được.
3Câu cuối chống lại kiểu viết sáo rỗng nào?+
Gợi đường: So sánh ‘việc vừa tay’ với nhãn ‘sức sống phi thường’ mà người kể chủ động từ chối.
Đáp án tham khảo: Nó tránh nâng vài hành động bình thường thành khẩu hiệu lớn về phẩm chất cộng đồng. Cái tôi chọn quan sát đúng mức, để giá trị nằm ở việc cụ thể chứ không ở lời ca ngợi phóng đại.
TIẾNG VIỆT TRONG NGỮ CẢNH
Học ngay nơi chữ tạo nghĩa
Nhận diện chỉ là bước đầu. Mỗi mục đều buộc thử thay, so nghĩa hoặc sửa cách dùng.
Ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết
Ngôn ngữ nói dựa nhiều vào hoàn cảnh, giọng, ngắt và phản hồi trực tiếp; ngôn ngữ viết cần tự đủ mối nối hơn. Chuyển từ nói sang viết là tổ chức lại, không phải chép nguyên hoặc làm mọi câu trở nên cầu kì.
- Lời kịch ‘Hai giờ nữa, quyền lựa chọn có thể không còn’ ngắn vì tình huống và sân khấu đã tạo nền.
- Trong báo cáo, cần viết rõ: ‘Nếu trì hoãn hai giờ, nguy cơ mất khả năng chủ động sẽ tăng’ và nêu căn cứ.
- Từ khẩu ngữ có thể giữ trong lời nhân vật nếu đúng hoàn cảnh.
Lặp và đối để dựng sức ép
Lặp giữ một hạt ý qua nhiều lần; đối đặt hai phía vào quan hệ căng hoặc soi chiếu. Trong thơ và kịch, chúng còn tạo nhịp cho cảm xúc, lựa chọn và xung đột.
- ‘Sáng – trưa – chiều – đêm’ lặp mốc thời gian, cho chiếc cốc đổi nghĩa.
- ‘Một thiệt hại xảy ra ngay’ đối với ‘một thiệt hại chưa xảy ra’ làm khó khăn của quyết định hiện rõ.
- Lặp chỉ có tác dụng khi mỗi lần trở lại làm ý tiến thêm.
Dấu câu và khoảng trắng như một phần biểu đạt
Dấu hai chấm, gạch ngang, ngoặc chỉ dẫn, khoảng trắng hay câu đặc biệt có thể điều khiển nhịp đọc và phân lớp lời. Tác dụng phải gắn với vị trí cụ thể.
- Ngoặc vuông trong kịch tách chỉ dẫn sân khấu khỏi lời thoại.
- Khoảng trắng có thể đánh dấu chuyển cảnh hoặc chuyển điểm nhìn.
- Câu một từ ‘Còn.’ trong đối thoại có thể dồn trọng âm, nhưng trong thuyết minh cần đủ nghĩa hơn.
XƯỞNG VIẾT • KHÔNG HỌC THUỘC VĂN MẪU
Viết bài đánh giá một tác phẩm nghệ thuật
Viết khoảng 600–700 chữ đánh giá cảnh kịch ‘Bức tường chưa kịp hạ’ theo ba tiêu chí: xung đột, ngôn ngữ sân khấu và tác động suy ngẫm. Ghi rõ đây là cảnh tự biên soạn, không phải sự kiện có thật.
- 1Giới thiệu
- 2Nêu tiêu chí
- 3Phân tích xung đột
- 4Soi sân khấu
- 5Đánh giá tác động
- 6Xét giới hạn
- 7Chốt
DÀN Ý CÓ NHIỆM VỤ
Mỗi phần phải làm một việc
01Mở: giới thiệu cảnh, tình huống và nhận định đánh giá.
02Tiêu chí 1: hai phía xung đột đều có cơ sở và cùng chịu mất mát.
03Tiêu chí 2: bản vẽ, tờ giấy, tiếng nứt, ánh đèn đỏ cùng lời thoại tạo áp lực.
04Tiêu chí 3: kết thúc mở thương cảm và câu hỏi về trách nhiệm, không cung cấp chiến thắng trọn vẹn.
05Nêu một giới hạn của cảnh ngắn: ít dữ kiện kĩ thuật và hậu quả sau quyết định.
06Kết: đánh giá vừa phạm vi ngữ liệu.
BẢN THAM KHẢO CÓ CHÚ GIẢI
Bản tham khảo: Khi lựa chọn nào cũng để lại một vết nứt
Đọc để nhìn quyết định viết. Không chép câu và không coi đây là đáp án duy nhất.
‘Bức tường chưa kịp hạ’ là cảnh bi kịch tự biên soạn, đặt hai nhân vật trước nguy cơ bức tường chắn nước bị vỡ. Lâm muốn hạ tường phụ để giảm áp lực cho khu dân cư; Hạnh muốn giữ cánh đồng và có thêm thời gian đưa người ra khỏi khu thấp. Cảnh có sức gợi không phải vì tạo một nhân vật đúng đối đầu một người sai, mà vì buộc hai giá trị chính đáng — an toàn trước mắt và sinh kế lâu dài — cùng bước vào một lựa chọn không thể nguyên vẹn.
Xung đột được dựng chặt nhờ mỗi phía đều có điều phải bảo vệ và điều phải trả giá. Lâm nêu nguy cơ nhà có người ngủ, nhưng chính cha anh cũng có ruộng ở cánh đồng phía nam. Hạnh phản đối việc gọi cánh đồng là ‘khoảng trống’, đồng thời vẫn yêu cầu thời gian sơ tán người già. Những chi tiết ấy ngăn nhân vật trở thành phát ngôn đơn giản cho hai khẩu hiệu.
Lời thoại làm xung đột rõ bằng những cặp đối căng: ‘thiệt hại xảy ra ngay’ và ‘thiệt hại chưa xảy ra’, ‘cánh đồng’ và ‘những căn nhà có người ngủ’. Không bên nào bác được sự tồn tại của phía kia. Hạnh đúng khi nhắc chữ ‘có thể’ chưa phải ‘chắc chắn’; Lâm cũng đúng khi nói hai giờ nữa quyền lựa chọn có thể biến mất. Bi kịch xuất hiện ở khoảng giữa hai cái đúng có giới hạn, nơi chờ đủ chắc chắn có thể đồng nghĩa với mất cơ hội hành động.
Cảnh còn dùng vật và âm thanh thay cho phần giải thích dài. Bản vẽ mở đầu biến thành tờ giấy chưa có chữ kí, giữ lại câu hỏi ai chịu trách nhiệm. Đúng lúc Hạnh đặt bút nhưng chưa kí, ‘một tiếng nứt khô’ vang lên. Âm thanh ấy không cung cấp báo cáo kĩ thuật mới, nhưng trên sân khấu nó làm thời gian co lại: cuộc tranh luận không còn được phép kéo dài như trước. Điện tắt, tiếng loa bị gió xé và ánh đèn đỏ cuối cảnh khiến áp lực hiện bằng mắt, tai, nhịp ngắt chứ không chỉ bằng lời.
Lựa chọn cuối của Lâm gây thương cảm vì anh không muốn dùng chữ kí của Hạnh để chia nhỏ trách nhiệm. Tuy nhiên, câu ‘Phần này để tôi chịu’ không biến quyết định thành anh hùng ca. Một người nhận lỗi không thể trả lại vụ lúa nếu cánh đồng ngập; cũng không giải quyết vấn đề cộng đồng cần tham gia thế nào vào quyết định rủi ro. Hạnh chạy đi sơ tán, Lâm mở hộp điều khiển, còn tờ giấy vẫn trắng. Hình ảnh cuối giữ nguyên phần chưa thể kết luận và cái giá chưa được nhìn thấy.
Là một cảnh ngắn, văn bản cũng có giới hạn. Nó chưa cung cấp dữ liệu kĩ thuật để người đọc đánh giá xác suất bức tường vỡ, chưa cho biết có phương án thứ ba hay cơ chế bồi thường cho người mất mùa. Vì vậy, ta có thể đánh giá hiệu quả nghệ thuật của xung đột, lời thoại và chỉ dẫn sân khấu, nhưng không dùng cảnh hư cấu như mô hình ra quyết định cho một công trình thật.
Trong phạm vi của mình, ‘Bức tường chưa kịp hạ’ dựng được một lựa chọn bi kịch bằng những phương tiện tiết chế: hai lập trường có căn cứ, một tiếng nứt đúng lúc và tờ giấy không kịp có chữ kí. Vết nứt ngoài bức tường cũng làm lộ vết nứt trong mọi phương án. Cảnh không khép lại bằng câu trả lời ai hoàn toàn đúng; nó để người xem hiểu rằng có những trách nhiệm chỉ thật sự nặng khi người lựa chọn biết rõ phần mất mát mà quyết định của mình gây ra.
Thuyết minh có lồng ghép tự sự và miêu tả
Viết khoảng 350–400 chữ giới thiệu một ‘góc đọc sau mưa’ ở trường theo tình huống giả định: ba băng ghế, một tủ sách chống ẩm và bảng hướng dẫn đổi sách. Lồng một cảnh ngắn nhưng phải tách dữ kiện giả định khỏi cảm xúc người viết.
- 01Nêu rõ tình huống giả định.
- 02Giới thiệu vị trí và cấu tạo.
- 03Lồng một cảnh người dùng.
- 04Giải thích công năng.
- 05Dùng số lượng nhất quán.
- 06Chốt điều kiện vận hành.
TỰ BIÊN TẬP • Ý → MẠCH → CÂU → CHỮÔ đánh dấu chỉ giúp tự kiểm trên thiết bị này; website không lưu hay tuyên bố bài đã đạt thay giáo viên.
NÓI VÀ NGHE
Giới thiệu trong 5 phút một bài thơ, cảnh kịch hoặc bài kí bằng một tiêu chí nghệ thuật rõ.
- 01
Nêu tác phẩm, nguồn và thể loại.
- 02
Chọn một tiêu chí thay vì kể hết.
- 03
Dùng hai bằng chứng thuộc cùng tiêu chí.
- 04
Giải thích hiệu quả với người đọc/người xem.
- 05
Nêu một cách hiểu khác hoặc giới hạn.
- 06
Kết bằng câu hỏi mời đối thoại.
CỔNG LUYỆN • 13 CÂU
85% trong chương, 15% nền cũ
11 câu giữ đúng kiến thức vừa học; 2 câu gọi lại nền cũ cần dùng. Không có kiến thức của chương sau.
01Nền cũHình ảnh thơ khác biểu tượng ở điểm nào?
+
Đáp án và cách kiểm:
Mọi biểu tượng trong thơ thường hiện qua hình ảnh, nhưng không phải hình ảnh nào cũng thành biểu tượng; biểu tượng tích tụ lớp nghĩa nhờ lặp, vị trí, biến đổi và mạng chi tiết.
02Kiến thức chươngChiếc cốc đổi nghĩa qua bốn mốc nào?
+
Đáp án và cách kiểm:
Sáng giữ vệt nắng, trưa giữ mùi trà và sự do dự, chiều lộ vết rạn, đêm nối cuộc gọi và hi vọng ‘nắng lại’.
03Kiến thức chươngVì sao hành động giấu vết rạn có thể có hơn một cách hiểu?
+
Đáp án và cách kiểm:
Nó vừa có thể là né tổn thương, vừa là cách sống tiếp với phần còn nguyên; cả hai dựa vào chi tiết xoay cốc và vẫn uống.
04Kiến thức chươngXung đột của Lâm và Hạnh bi kịch ở đâu?
+
Đáp án và cách kiểm:
Cả bảo vệ dân cư lẫn giữ sinh kế đều có cơ sở; phương án nào cũng gây mất mát và thời gian không cho phép giữ trọn cả hai.
05Kiến thức chươngTiếng nứt xuất hiện đúng lúc nào và có tác dụng gì?
+
Đáp án và cách kiểm:
Khi Hạnh đặt bút nhưng chưa kí; nó làm nguy cơ áp sát, rút ngắn thời gian tranh luận và buộc hành động.
06Kiến thức chươngVì sao ‘Phần này để tôi chịu’ không phải lời giải hoàn hảo?
+
Đáp án và cách kiểm:
Nhận trách nhiệm không phục hồi vụ lúa, không xóa hậu quả và không thay cho cơ chế quyết định chung.
07Kiến thức chươngTrong bài kí, chi tiết nào là lời chứng chưa thể dùng như số liệu?
+
Đáp án và cách kiểm:
Người đàn ông nhớ nước lên nhanh hơn trận trước nhưng không nhớ mốc ngày; lời ấy đáng nghe nhưng chưa kiểm được xu hướng.
08Kiến thức chươngCái tôi kể trong kí có quyền gì và không có quyền gì?
+
Đáp án và cách kiểm:
Có quyền chọn, sắp chi tiết và bộc lộ góc nhìn; không có quyền bịa sự kiện hoặc che giới hạn nguồn.
09Kiến thức chươngChuyển lời nói sang văn viết cần làm gì?
+
Đáp án và cách kiểm:
Bổ sung mối nối, chủ thể, căn cứ và tổ chức lại cho người đọc không có chung hoàn cảnh vẫn hiểu; không chỉ chép nguyên lời nói.
10Kiến thức chươngPhép đối trong câu Hạnh nói đặt hai phía nào cạnh nhau?
+
Đáp án và cách kiểm:
Một thiệt hại xảy ra ngay với một thiệt hại chưa xảy ra, làm rõ khó khăn khi chọn giữa chắc chắn và nguy cơ.
11Kiến thức chươngNgoặc vuông trong kịch dùng để làm gì?
+
Đáp án và cách kiểm:
Tách chỉ dẫn sân khấu về hành động, âm thanh, ánh sáng, không gian khỏi lời nhân vật.
12Kiến thức chươngMột bài đánh giá tác phẩm cần tối thiểu những gì?
+
Đáp án và cách kiểm:
Tiêu chí rõ, bằng chứng, phân tích hiệu quả, nhận xét có mức độ và giới hạn phạm vi.
13Nền cũVì sao không gán mọi chữ ‘tôi’ trong thơ cho tác giả?
+
Đáp án và cách kiểm:
‘Tôi’ có thể là chủ thể trữ tình được kiến tạo trong văn bản; muốn liên hệ tiểu sử phải có nguồn và sự liên quan thực sự.
Với biểu tượng, em vẽ mạng chi tiết thay vì tra ‘đáp án’. Với kịch, chia giấy thành hai phía xung đột và ghi cái giá mỗi bên phải chịu. Với kí, đánh dấu O: quan sát, L: lời chứng, B: bình luận.
Nếu con đưa cách hiểu khác, hãy hỏi ‘trong bài còn chi tiết nào ủng hộ hoặc chống lại?’. Không cần buộc con chọn ngay một nghĩa duy nhất của hình ảnh.
Không dạy ‘thanh lọc’ như công thức phải có nước mắt hoặc cái chết. Cho học sinh đánh giá bằng tiêu chí, phân biệt dữ kiện với hiệu ứng nghệ thuật và luôn ghi ranh giới ngữ liệu mô phỏng.
NGUỒN & RANH GIỚI
Mở Chương trình GDPT môn Ngữ văn ↗Đúng chương trình, không khóa cứng theo một bộ sách
Trục năng lực được đối chiếu Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018. Ngữ liệu trên trang do website tự biên soạn hoặc ghi rõ là ngữ liệu dân gian để luyện thao tác, không sao chép sách giáo khoa và không thay thế kế hoạch giáo dục của nhà trường.