Nghị luận ở tuổi trưởng thành

Cuối lớp 12, một lựa chọn thường được hỏi bằng giọng rất nặng: em sẽ đi con đường nào? Câu hỏi cần thiết, nhưng cách trả lời đôi khi khiến người trẻ tưởng rằng chỉ được chọn đúng một lần. Thực ra, trưởng thành không phải là đoán chính xác toàn bộ đời mình ở tuổi mười tám; đó là biết chịu trách nhiệm với lựa chọn hiện tại và biết sửa đường khi có căn cứ tốt hơn.

Hãy hình dung An đã đăng kí ngành thiết kế vì thích vẽ. Sau một học kì trải nghiệm, em nhận ra mình hứng thú hơn với việc nghiên cứu người dùng và tổ chức thông tin. Nếu An đổi sang một hướng học phù hợp hơn sau khi tìm hiểu chương trình, trao đổi với gia đình và tính lại chi phí, sự thay đổi ấy không chứng minh em thiếu kiên định. Nó cho thấy một lựa chọn mới được hình thành từ hiểu biết mà trước đó em chưa có.

Dĩ nhiên, không phải mọi lần đổi hướng đều đáng cổ vũ. Có người rời bỏ công việc chỉ vì một tuần khó khăn; có người chạy theo ngành đang được nhắc nhiều mà chưa xem năng lực, điều kiện tài chính hay yêu cầu nghề nghiệp. Vì vậy, câu hỏi không nên là ‘đổi hay không đổi’, mà là ‘lí do nào đủ mạnh để đổi, thông tin nào đã được kiểm và hậu quả nào mình sẵn sàng chịu’. Một quyết định có trách nhiệm cần thời gian thử, nguồn tư vấn đáng tin và một kế hoạch chuyển tiếp có thể thực hiện.

Cũng cần hiểu nỗi lo của cha mẹ. Nhiều gia đình không phản đối ước mơ; họ sợ con phải trả giá cho một quyết định vội. Người trẻ không thuyết phục được gia đình bằng câu ‘đây là cuộc đời con’ rồi khép đối thoại. Một bảng học phí, yêu cầu đầu vào, cơ hội thực tập, phương án dự phòng và những việc đã tự trải nghiệm có sức nặng hơn lời khẳng định về đam mê.

Giữ hướng đi khi nó còn phù hợp là bản lĩnh. Dừng lại để kiểm tra và đổi hướng khi bằng chứng đã khác cũng là bản lĩnh. Điều đáng ngại không phải đường đi có một khúc rẽ, mà là ta rẽ chỉ vì đám đông hoặc cứ đi tiếp chỉ vì sợ thừa nhận mình cần nghĩ lại.

Thưa thầy cô và các bạn, sau tiếng trống cuối ngày, thư viện thường khép cửa đúng lúc nhiều bạn mới kết thúc tiết học. Nhóm chúng em đề nghị thử hoạt động ‘Một giờ đọc chung’: mỗi thứ tư, thư viện mở thêm từ 16 giờ 30 đến 17 giờ 30 trong bốn tuần, với một giáo viên và hai học sinh tình nguyện luân phiên hỗ trợ.

Đề nghị này không xuất phát từ ý nghĩ rằng mọi học sinh đều thích đọc hoặc cứ mở cửa là sẽ đông. Trong cuộc trao đổi thử với 36 bạn ở ba lớp — một nhóm nhỏ, chưa đại diện cho toàn trường — 21 bạn nói có ít nhất một ngày trong tuần muốn ở lại thư viện để chờ người nhà hoặc làm bài. Kết quả ấy chưa chứng minh hoạt động chắc chắn thành công, nhưng đủ để chúng ta thử ở quy mô hạn chế và tiếp tục ghi nhận người tham gia.

Có ý kiến lo rằng mở thêm giờ sẽ tăng việc cho giáo viên và phát sinh trách nhiệm an toàn. Lo ngại này hoàn toàn có cơ sở. Vì vậy, nhóm không đề nghị mở hằng ngày. Chúng em xin thử một buổi mỗi tuần, đăng kí trước, chốt danh sách lúc 16 giờ 25 và dừng nhận học sinh khi đủ 25 chỗ. Sau bốn tuần, nhà trường có thể xem số lượt tham gia, ý kiến người trực và những sự cố nếu có trước khi quyết định tiếp.

Một giờ đọc chung không nhằm tạo thêm phong trào để chụp ảnh. Nếu được đồng ý, nhóm học sinh nhận phần việc cụ thể: chuẩn bị phiếu đăng kí, sắp lại bàn sau buổi đọc, ghi số lượt vào – ra và công khai một báo cáo ngắn. Nếu hoạt động không đủ người tham gia hoặc gây quá tải, chúng em chấp nhận dừng và nói rõ lí do.

Chúng em mong thầy cô và các bạn đồng ý cho một phép thử nhỏ, có giới hạn và có cách kiểm. Một cánh cửa mở thêm một giờ chưa làm thay đổi văn hóa đọc của cả trường; nhưng nó có thể cho những người đang cần một chỗ yên tĩnh cơ hội bước vào. Xin cảm ơn mọi người đã lắng nghe và sẵn sàng góp ý vào kế hoạch.