Gia tốc âm có làm vật chậm dần? Xét dấu a và v
Không thể kết luận chậm dần chỉ từ a < 0. Trong chuyển động thẳng khi v ≠ 0, a và v cùng dấu thì tốc độ tăng; trái dấu thì tốc độ giảm tại thời điểm đang xét.
Hiểu và áp dụng
- Chọn một chiều dương rồi ghi vận tốc và gia tốc theo cùng quy ước. Vận tốc có dấu cho biết hướng chuyển động; tốc độ là độ lớn |v|.
- Ví dụ 1: v₀ = −4 m/s, a = −2 m/s² không đổi. Sau 1 s, v = −6 m/s: tốc độ tăng từ 4 lên 6 m/s dù gia tốc âm.
- Ví dụ 2: v₀ = +4 m/s, a = −2 m/s² không đổi. Sau 1 s, v = +2 m/s: tốc độ giảm vì vận tốc và gia tốc trái dấu.
- Ở ví dụ 2, sau 2 s vật có v = 0. Nếu gia tốc vẫn giữ nguyên, vật đổi chiều rồi nhanh dần theo chiều âm; không thể kéo dài kết luận chậm dần cho mọi thời điểm.
- Với v ≠ 0, tích a·v > 0 cho biết tốc độ đang tăng, a·v < 0 cho biết tốc độ đang giảm. Khi v = 0 phải xét diễn biến tiếp theo, không dùng dấu của tích để kết luận máy móc.
Ghi nhớ
Nhanh hay chậm dần phụ thuộc quan hệ giữa a và v, không phụ thuộc riêng dấu của a.
Lỗi thường gặp
Tránh: Đồng nhất gia tốc âm với giảm tốc; bỏ qua việc vật có thể dừng rồi đổi chiều.
Đọc đầy đủ trong bài Chuyển động biến đổi. Gia tốc.