Vì sao ngôi sao trong ảnh kính thiên văn có những tia nhọn như hoa?
Vật lý 11 · Khám phá mở rộng
Những tia nhọn quanh một ngôi sao sáng có thể do nhiễu xạ trong hệ quang của kính thiên văn. Hình dạng gương, khẩu độ và các thanh đỡ góp phần tạo mẫu tia ấy. Chúng không nhất thiết là những luồng vật chất dài mọc ra từ sao.
Hệ quang không vẽ một điểm hoàn hảo
Ngay khi nguồn ở rất xa và có kích thước góc nhỏ, ánh sáng vẫn là sóng. Khi bị giới hạn bởi khẩu độ hoặc gặp vật cản trong đường quang, sóng tạo một phân bố sáng trên ảnh. Một nguồn gần điểm vì thế có thể được ghi thành điểm sáng kèm cấu trúc xung quanh.
Trong một số bố trí, các phần của hệ quang tạo những hướng nhiễu xạ nổi bật. Hướng và số tia phụ thuộc cấu tạo; không có quy tắc mọi ngôi sao đều phải hiện cùng một bông hoa.
Vì sao sao sáng dễ có tia nổi bật?
Cấu trúc quanh điểm ảnh dễ thấy hơn khi nguồn sáng đủ mạnh và cách ghi ảnh cho phép phần yếu xung quanh hiện rõ. Một nguồn mờ có thể vẫn chịu cùng tác dụng nhưng mẫu tia không nổi bật bằng trong ảnh.
So sánh ảnh từ hai hệ kính khác nhau có thể thấy cùng ngôi sao mang mẫu tia khác. Điều ấy là dấu hiệu quan trọng: hình trên ảnh chứa cả thông tin về nguồn lẫn cách thiết bị truyền và ghi ánh sáng.
Không đồng nhất mọi vệt sáng
Tia nhiễu xạ khác sao nhấp nháy do khí quyển và khác ảnh nhòe do mất nét hay chuyển động. Một ảnh thiên văn còn có thể chứa cấu trúc thật của khí, bụi hoặc vật thể, nên cần biết dạng đáp ứng của thiết bị khi diễn giải.
Không phải thấy vệt dài là lập tức kết luận một loại lỗi duy nhất. Cách phân biệt là hỏi hình có theo hướng đặc trưng của hệ quang hay theo cấu trúc đối tượng muốn nghiên cứu.
Ghi nhớ: Một điểm sáng đi qua dụng cụ vẫn có một hình đáp ứng. Tách ảnh của nguồn khỏi dấu vết của hệ quang là một phần của đọc ảnh khoa học.