Vì sao di chuyển màn phía sau thấu kính có thể làm ảnh nhòe dù vật và kính đứng yên?

Giải thích nguyên lý

Ảnh thật sắc nét ở mặt phẳng nơi các tia từ cùng một điểm vật hội tụ. Nếu màn đặt trước hoặc sau mặt phẳng ấy, chùm tia cắt màn thành một vệt có diện tích thay vì một điểm nhỏ. Vật không cần di chuyển mới làm ảnh trên màn thay đổi độ nét.

Ví dụ và phân tích

Mô hình chùm tia hội tụ tại x = 800 rồi tỏa ra. Màn ở x = 660 hoặc 960 cắt chùm trước hoặc sau chỗ hội tụ nên có vệt rộng. Các tọa độ là vị trí trên sơ đồ, không phải số centimet hay kết quả một phép đo thật.

Cách kiểm tra

Theo dõi riêng một điểm vật và hai tia biên của chùm. Dịch màn mô hình qua vị trí hội tụ, phân biệt thay đổi độ rộng vệt với việc toàn ảnh chuyển đi. Chỉ dùng nguồn sáng an toàn; không soi mắt theo đường tia.

Ứng dụng

Đây là cách giải thích việc chỉnh màn để tìm ảnh rõ khi học thấu kính. Không phải mọi trường hợp mờ đều do kính bẩn; màn có thể chỉ đang đặt sai mặt phẳng ảnh.

Điều kiện và giới hạn

Hình dùng thấu kính mỏng và chùm tia lý tưởng. Kính thực có sai lệch quang học, nguồn có kích thước và màn có bề mặt khác nhau, nên không có điểm sáng kích thước đúng bằng không. Không dùng số trong tranh để suy tiêu cự.

Đọc hình

Chùm tia sau kính gặp nhau tại điểm ảnh rồi tỏa ra; hai màn lệch vị trí cho vệt rộng, màn đúng vị trí đi qua điểm hội tụ.

Học tiếp

Thấu kính hội tụ và phân kỳ nhận biết bằng hình dạng nào Khúc xạ ánh sáng là gì ở mặt nước