Kính hiển vi trường tối làm mẫu trong suốt sáng trên nền đen ra sao?
Khám phá mở rộng – KHTN – phần Vật lý 9
Kính hiển vi trường tối bố trí để ánh sáng chiếu trực tiếp không đi vào vật kính, nhưng một phần ánh sáng bị mẫu đổi hướng lại được thu. Vì thế, những chi tiết trong suốt có thể hiện sáng trên nền gần đen mà không cần tự phát sáng.
Ánh sáng nhiều chưa chắc giúp nhìn rõ
Nếu cả nền và mẫu đều truyền gần hết ánh sáng, ảnh trường sáng có thể ít khác biệt về độ sáng. Tăng đèn thường làm cả hai sáng thêm, chưa chắc làm cấu trúc nổi rõ.
Trường tối đổi cách chọn ánh sáng thay vì chỉ tăng lượng ánh sáng. Phần nền đi thẳng bị loại khỏi đường thu, còn phần bị mẫu tán xạ hoặc đổi hướng thích hợp tạo tín hiệu.
Vì sao chiếu xiên có ích?
Trong một bố trí truyền qua, hệ chiếu tạo chùm rỗng với những tia tới xiên. Khi không có mẫu tác động, chúng đi ngoài góc thu của vật kính. Nếu có cấu trúc làm ánh sáng đổi hướng vào vùng thu, cấu trúc ấy xuất hiện sáng.
Hình dung bụi nổi rõ trong một luồng sáng nhìn từ bên cạnh trong phòng tối: ta thấy phần ánh sáng hạt bụi đưa về mắt. Đây là trực giác chọn đường ánh sáng, không phải cấu hình đầy đủ của một kính hiển vi.
Mọi đốm sáng đều là cấu trúc cần tìm?
Không. Bụi trên kính, dấu tay và cặn cũng làm đổi hướng ánh sáng. Mẫu quá dày hoặc tán xạ mạnh có thể làm nền sáng và ảnh khó diễn giải. Căn chỉnh giữa hệ chiếu và vật kính vì vậy rất quan trọng.
Một đối tượng hiện sáng hơn không có nghĩa kích thước thật được đọc trực tiếp từ đường viền sáng. Đáp ứng quang học và điều kiện thu ảnh còn ảnh hưởng hình quan sát được.
Hiểu lầm: trường tối và huỳnh quang giống nhau vì đều có nền đen. Huỳnh quang có quá trình hấp thụ rồi phát ánh sáng; trường tối đang xét chủ yếu chọn phần ánh sáng chiếu bị đổi hướng.
Ghi nhớ: loại ánh sáng nền trực tiếp, thu ánh sáng mẫu đưa vào vật kính, rồi phân biệt tín hiệu thật với ánh sáng lạc.
Đọc thêm
- Kính hiển vi tương phản pha làm tế bào trong suốt hiện rõ bằng cách nào?
- Kính hiển vi confocal loại bớt ánh sáng ngoài lớp cần nhìn bằng cách nào?