Thế giới từ 1918 đến 1945
Cần nắmTrật tự Versailles–Washington
Dễ nhầmKhông viết ‘Hiệp ước Versailles tự nó gây ra Chiến tranh thế giới thứ hai’; đó là giải thích đơn tuyến, bỏ qua tác nhân và lựa chọn trong hai thập niên.
Hòa bình 1919 và một trật tự nhiều vết nứtHiệp ước Versailles ký ngày 28/6/1919 quy định hòa bình với Đức, điều chỉnh lãnh thổ, quân sự và bồi thường; Hội Quốc Liên được lập với hi vọng duy trì an ninh tập thể. Các thỏa thuận Washington 1921–1922 tiếp tục xử lí tương quan hải quân và lợi ích ở châu Á–Thái Bình Dương.Dễ nhầm: Không viết ‘Hiệp ước Versailles tự nó gây ra Chiến tranh thế giới thứ hai’; đó là giải thích đơn tuyến, bỏ qua tác nhân và lựa chọn trong hai thập niên.Liên Xô và thế giới giữa hai cuộc chiếnSau nội chiến và khủng hoảng, Chính sách kinh tế mới (NEP) từ năm 1921 cho phép một phần trao đổi thị trường và kinh tế tư nhân nhỏ để phục hồi sản xuất. Năm 1922, Liên bang Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết được thành lập.Dễ nhầm: Không chọn một trong hai khẩu hiệu ‘chỉ toàn thành tựu’ hoặc ‘chỉ toàn thất bại’; kết luận phải nêu lĩnh vực, thời gian và nguồn.Đại khủng hoảng và con đường phát xít hóaSuy thoái bắt đầu ở Hoa Kỳ năm 1929, gắn với đổ vỡ tài chính, ngân hàng, sản xuất và việc làm rồi lan qua quan hệ thương mại–tín dụng quốc tế. Mức độ và thời điểm ở mỗi nước không giống nhau.Dễ nhầm: Không đồng nhất mọi chế độ độc tài với nhau và không giải thích phát xít chỉ bằng thất nghiệp; phải xét hệ tư tưởng, thể chế, bạo lực và lựa chọn của các lực lượng xã hội.Chiến tranh thế giới thứ hai: hai đại chiến trường, một thảm họa nhân loạiNhật Bản chiếm Mãn Châu năm 1931 và mở chiến tranh toàn diện ở Trung Quốc năm 1937. Ở châu Âu, Đức tấn công Ba Lan ngày 1/9/1939; Anh và Pháp tuyên chiến ngày 3/9. Hai không gian có nhịp riêng nhưng dần nối thành chiến tranh toàn cầu.Dễ nhầm: Không biến chiến tranh thành bảng ‘ai thắng ai thua’, không gọi nạn nhân là thiệt hại phụ và không dùng một mũi tên cho cả châu Âu lẫn Thái Bình Dương.