Hiểu, trình bày và vận dụng được nguồn điện và lực lạ.
VẬT LÝ 6–12 • HỌC TỪ HIỆN TƯỢNG ĐẾN BẢN CHẤTChuẩn GDPT hiện hành • Định hướng Hà Nội
ƯỚC MƠ LỚNPHÒNG KHÁM PHÁ VẬT LÝ
Trang chủVẬT LÍ 11 • CHƯƠNG 4 • BÀI 24
Nguồn điện
Vì sao điện áp hai cực của pin giảm khi pin phải cấp dòng lớn?
Pin đo lúc chưa tải có thể gần đúng điện áp ghi trên vỏ, nhưng khi nối thiết bị tiêu thụ dòng lớn, điện áp đầu cực giảm. Một phần năng lượng bị tiêu hao ngay trong điện trở trong của nguồn.
01 • HỌC XONG LÀM ĐƯỢC GÌ?
Mục tiêu quan sát được, không dùng từ mơ hồ
Hiểu, trình bày và vận dụng được suất điện động.
Hiểu, trình bày và vận dụng được điện trở trong và điện áp đầu cực.
Hiểu, trình bày và vận dụng được định luật ohm toàn mạch và đoản mạch.
Giải quyết tình huống thực tế bằng mô hình, dữ liệu, đơn vị, điều kiện và quy tắc an toàn.
Kiến thức cần gọi lại
- Công và hiệu điện thế
- Điện trở nối tiếp
- Định luật Ohm
CHIẾN LƯỢC HỌC THÔNG MINH
Chu trình 5Đ: tự tìm ra bản chất trước khi xem lời giải
- 1Dự đoán: trả lời “Vì sao điện áp hai cực của pin giảm khi pin phải cấp dòng lớn?” bằng một câu trước khi mở công thức.
- 2Định mạch: vẽ nguồn thật (ℰ,r), tải, chiều dòng điện và vị trí các dụng cụ đo.
- 3Đồng bộ bốn lớp: sơ đồ ↔ số chỉ dụng cụ ↔ phương trình mạch ↔ cân bằng năng lượng.
- 4Đối chiếu: kiểm dấu, đơn vị, pha, trường hợp biên và điều kiện thí nghiệm.
- 5Đúc kết: sau 24 giờ, tự giải thích một tình huống mới rồi làm một câu ôn nối không mở bài.
02 • TỪ BẢN CHẤT ĐẾN QUY TẮC
Bốn lớp kiến thức cốt lõi
Chọn từng thẻ để học theo thứ tự: khái niệm → cách hiểu → ví dụ → phép kiểm.
Nguồn điện và lực lạ
Nguồn điện tạo và duy trì hiệu điện thế nhờ lực lạ tách, chuyển điện tích bên trong nguồn; nguồn biến đổi dạng năng lượng khác thành điện năng.
Hiểu thật dễNguồn không tạo điện tích từ hư không; nó duy trì sự phân bố điện tích giữa hai cực.
Ví dụPin hóa học biến đổi hóa năng thành điện năng.
Mẹo nhớ đúng bản chấtPhân biệt nguồn năng lượng với hạt tải điện có sẵn trong mạch.
Lỗi phải tránhSuất điện động là một lực đo bằng newton.
03 • VẬT LÝ Ở NGAY QUANH EM
Bốn tình huống đời thường
Gia đình
Pin cũ có điện trở trong lớn nên điện áp sụt mạnh khi bật tải lớn.
Trường học
Ắc quy ô tô cần cấp dòng khởi động lớn nên nội trở phải rất nhỏ.
Đời sống
Sạc pin phải dùng mạch kiểm soát điện áp, dòng và nhiệt độ.
Khoa học – công nghệ
Đoản mạch pin lithium có thể gây cháy; không chọc, bóp, nối tắt hoặc dùng pin phồng.
04 • THÍ NGHIỆM CÓ KIỂM SOÁT
Phòng lab tương tác: Nguồn điện
Mô phỏng nhập ℰ, r, R; pin 1,5 V còn tốt, điện trở tải công suất phù hợp, đồng hồ số dưới giám sát.
Tuyệt đối không nối tắt pin, không dùng pin lithium hỏng/phồng và không dùng điện lưới; tải phải giới hạn dòng.
- Nêu dự đoán và xác định biến độc lập, biến phụ thuộc, biến cần giữ cố định.
- Kiểm tra dụng cụ, đơn vị, thang đo và quy tắc an toàn.
- Đo hoặc quan sát nhiều lần; giữ dữ liệu gốc và mốc thời gian/vị trí.
- Xử lí dữ liệu, so với mô hình và nêu rõ sai số cùng giới hạn kết luận.
Công cụ tính I=ℰ/(R+r), U=ℰ−Ir, công suất hao phí trong và cảnh báo R quá nhỏ.
Nguồn điện tạo và duy trì hiệu điện thế nhờ lực lạ tách, chuyển điện tích bên trong nguồn; nguồn biến đổi dạng năng lượng khác thành điện năng.
Ô 2 là điện trở trong r (Ω), ô 3 là tải R (Ω)
KẾT QUẢ CÓ KIỂM ĐIỀU KIỆNI = 1 A • U = 8 V • P_trong = 1 W
Nguồn đang phát điện: U=ℰ−Ir=IR. Công cụ không dùng cho chế độ nạp nguồn.
05 • GIẢI TỪNG BƯỚC
Năm ví dụ tăng dần độ khó
ℰ=9 V, r=1 Ω, R=8 Ω. I và U?
Phân tíchKhóa mô hình nguồn điện và lực lạ, gọi đúng đại lượng và điều kiện.
- Vẽ sơ đồ mạch, đánh dấu chiều dòng điện, cực nguồn, U–I–R và trạng thái nguồn.
- Đổi mọi dữ kiện về đơn vị tương thích; nếu có góc pha thì dùng radian.
- Áp dụng: Phân biệt nguồn năng lượng với hạt tải điện có sẵn trong mạch.
- Kiểm tra đơn vị, dấu, miền giá trị và điều kiện của mô hình.
Kết luậnI=9/(8+1)=1 A; U=IR=8 V=ℰ−Ir.
Cách nhìn khácKiểm lại bằng đồ thị, vectơ, tỉ lệ, định luật bảo toàn, dữ liệu thực nghiệm hoặc mô phỏng tương tác.
06 • AI GIA SƯ GỢI MỞ
Hỏi để hiểu, không xin đáp án tắt
Trợ lý Nguồn điệnTình huống 1/30
Nguồn không tạo điện tích từ hư không; nó duy trì sự phân bố điện tích giữa hai cực.
07 • TỔNG BIÊN TẬP BẮT LỖI
Sai ở đâu và sửa thế nào?
✕ SaiSuất điện động là một lực đo bằng newton.
✓ SửaTên gọi lịch sử; ℰ là công trên điện tích, đơn vị vôn.
✕ SaiU luôn bằng ℰ dù nguồn đang cấp dòng.
✓ SửaKhi nguồn phát điện, U=ℰ−Ir nên có sụt áp trong.
✕ SaiĐiện trở mạch ngoài càng nhỏ thì dòng luôn an toàn.
✓ SửaR nhỏ làm dòng tăng; gần đoản mạch có thể gây cháy, hỏng nguồn.
✕ SaiCó thể đo r bằng cách nối tắt pin rồi đo dòng.
✓ SửaKhông; phải dùng tải an toàn và nhiều cặp U–I để suy ra r.
08 • NHỚ NHANH, KHÔNG HỌC VẸT
Flashcard lõi kiến thức
1/6
09 • 20 BÀI TẬP • ĐÚNG 15% ÔN NỐI
Luyện năm mức, mỗi câu có năm lớp hướng dẫn
10 • TỰ CHẤM NGAY
Trắc nghiệm hiểu bản chất
—/10
Mục tiêu: ít nhất 8/10
1Nhận định nào đúng nhất về nguồn điện và lực lạ?
2Nhận định nào đúng nhất về suất điện động?
3Nhận định nào đúng nhất về điện trở trong và điện áp đầu cực?
4Nhận định nào đúng nhất về định luật ohm toàn mạch và đoản mạch?
5Nhận định nào đúng nhất về nguồn điện và lực lạ?
6Nhận định nào đúng nhất về suất điện động?
7Nhận định nào đúng nhất về điện trở trong và điện áp đầu cực?
8Nhận định nào đúng nhất về định luật ohm toàn mạch và đoản mạch?
9Kết quả dự kiến nào phù hợp nhất với mô hình?
10Quy tắc an toàn phù hợp nhất cho hoạt động là gì?
11 • ĐỒNG HÀNH ĐÚNG VAI
Góc phụ huynh và giáo viên
Phụ huynh
- Hỏi con mô tả hiện tượng bằng lời và hình trước khi bấm máy.
- Chỉ khuyến khích thí nghiệm biên độ nhỏ, âm lượng thấp hoặc nguồn pin thấp áp với dụng cụ an toàn phù hợp bài.
- Yêu cầu con nói rõ khi nào công thức không còn áp dụng.
Giáo viên
- Yêu cầu học sinh dự đoán và vẽ trạng thái trước khi viết phương trình.
- Chấm cả mô hình, đồ thị, dấu/chiều hoặc pha, dữ liệu gốc, sai số, đơn vị và giới hạn kết luận.
- Giữ mức âm an toàn; không dùng điện lưới, nguồn cao áp, tụ chưa xả, vật treo nặng hoặc dây căng nguy hiểm.
12 • CHỐT BÀI
Năm điều phải tự nói lại được
- Phân biệt nguồn năng lượng với hạt tải điện có sẵn trong mạch.
- ℰ là năng lượng trên điện tích, không phải lực.
- Chỉ dùng U=ℰ−Ir cho trạng thái nguồn phát điện theo quy ước đã nêu.
- Không bao giờ tạo đoản mạch để kiểm công thức.
- Công thức chỉ có nghĩa trong đúng mô hình, quy ước dấu/chiều hoặc pha và điều kiện áp dụng.
Nguồn đối chiếu phạm viMục lục Vật lí 11 – Kết nối tri thức ↗Định dạng đánh giá năng lực từ năm 2025 ↗Tham chiếu ôn tập Vật lí 11 tại Hà Nội, năm học 2025–2026 ↗Nội dung trên website được tự biên soạn, không sao chép nguyên văn sách giáo khoa.