Newton dùng lăng kính để chứng minh ánh sáng trắng gồm nhiều màu ra sao?
Khoa học tự nhiên 9 – phần Vật lý • Khám phá mở rộng
Newton dùng lăng kính để kiểm tra xem màu được tạo mới hay các thành phần màu đã có trong ánh sáng trắng. Ông không chỉ nhìn một dải màu; ông còn tách một phần ánh sáng, cho nó qua lăng kính khác và thử ghép các phần trở lại. [1]
Một dải dài gợi câu hỏi mới
Trong thư về ánh sáng và màu công bố năm 1672, Newton mô tả chùm ánh sáng Mặt Trời đi qua lăng kính trong phòng tối. Ảnh kéo dài khiến ông điều tra những giải thích khác nhau cho sự phân tách ấy. [1]
Nếu chỉ nhìn dải màu, ta vẫn có thể giả thuyết rằng thủy tinh đã làm ánh sáng đổi thành màu. Cần một phép kiểm phân biệt hai cách hiểu, không chỉ thêm một hình ảnh đẹp.
Chọn một phần rồi khúc xạ tiếp
Newton dùng bố trí có lỗ để chọn phần của dải rồi đưa qua lăng kính thứ hai. Các phần đã chọn có độ lệch đặc trưng; việc khúc xạ thêm không tùy ý biến chúng thành mọi màu khác. Điều này hỗ trợ cách hiểu những tia có khả năng khúc xạ khác nhau đã tồn tại trong chùm ban đầu. [1]
Ông cũng mô tả việc làm các thành phần hội tụ trở lại để tái tạo ánh sáng trắng. Một thư khác trong năm 1672 trình bày thêm các cách trộn ánh sáng màu. [2]
Tách màu không phải pha sơn
Ghép ánh sáng không giống trộn những hộp sơn: sơn hấp thụ và phản xạ các phần phổ, còn các chùm sáng cộng đóng góp tại vùng quan sát. Vì thế không được dùng kết quả pha màu vật liệu để phủ định phép ghép ánh sáng.
Newton cũng không là người đầu tiên từng thấy màu qua lăng kính. Giá trị câu chuyện là chuỗi phép thử dùng để đánh giá giả thuyết, không một tuyên bố “đầu tiên” thiếu điều kiện.
Lăng kính trong bài học giải thích tán sắc; tư liệu lịch sử cho thấy vì sao một quan sát trở thành luận cứ. Đó là bước từ thấy hiện tượng sang thiết kế phép kiểm để biết cơ chế nào phù hợp.
Kết nối với bài học
Đọc thêm: Lăng kính có tạo ra những màu vốn không có trong ánh sáng trắng.
Chương trình Khoa học tự nhiên 9 – phần Vật lý · Trợ lý AI Ước Mơ Lớn.