Gọi tên và phân loại dẫn xuất halogen.
HÓA HỌC 6–12 • TỪ CHẤT ĐẾN HẠT, TỪ PHẢN ỨNG ĐẾN CUỘC SỐNGChương trình GDPT quốc gia • Tự biên soạn
ƯỚC MƠ LỚNPHÒNG KHÁM PHÁ HÓA HỌC
Trang chủHóa học 11 • Chương 5 • Bài 19–22 • ĐÃ HOÀN THIỆN
Chương 5. Dẫn xuất halogen – Alcohol – Phenol
Nhìn carbon gắn nhóm chức để chọn đúng thế, tách, oxi hóa và acid–base
Ba bài kiến thức mới và một bài ôn tập, nối hydrocarbon với C–X, alcohol và phenol bằng cấu tạo, điều kiện, chuyển hóa, ứng dụng và an toàn.
4bài học80bài tập40trắc nghiệm120AI hỏi đáp
BẢN ĐỒ CHƯƠNG
Học theo mắt xích, không thuộc phương trình rời
Mỗi bài có lý thuyết, ví dụ, mô phỏng, AI, bài tập và tự chấm.
01
BÀI 19Dẫn xuất halogenVì sao cùng chứa halogen nhưng dẫn xuất alkyl, vinyl và aryl không phản ứng giống nhau?
Học bài →02BÀI 20AlcoholVì sao chỉ đổi vị trí nhóm –OH đã làm nhiệt độ sôi và đường oxi hóa của alcohol thay đổi?
Học bài →03BÀI 21PhenolVì sao phenol phản ứng với NaOH còn ethanol hầu như không, dù cả hai đều có nhóm –OH?
Học bài →04BÀI 22Ôn tập Chương 5Làm sao nhìn vị trí X hoặc –OH để chọn đúng thế, tách, oxi hóa hay phản ứng acid–base?
Học bài →SƠ ĐỒ TƯ DUY
Tuyến suy luận xuyên chương
01C–X phân cực02Thế–tách03Alcohol–liên kết H04Bậc alcohol–oxi hóa05Phenol–cộng hưởng06Tính acid–thế vòng
YÊU CẦU CẦN ĐẠT
Giải thích, tính, kiểm và vận dụng an toàn
Chọn đúng điều kiện thế/tách.
Giải thích tính chất alcohol.
Dự đoán oxi hóa theo bậc.
Phân biệt phenol với alcohol và acid khác.
Lập bản đồ nhóm chức cho một chuỗi vật liệu hoặc dung môi: nguồn hydrocarbon, tạo C–X/OH, phản ứng chuyển hóa, phép nhận biết, rủi ro phơi nhiễm và phương án hóa học xanh.
Tiêu chí: đúng chất, đúng điều kiện, đúng định lượng, có phép kiểm, giới hạn mô hình và rào chắn an toàn.
CỔNG CUỐI CHƯƠNG • 20 CÂU
Kiểm mối nối giữa các bài, không học rời từng mảnh
Đạt từ 80%. Sau khi nộp, từng câu hiện đáp án và giải thích.
—/20
Mục tiêu: 16/20
1Bài 19Nhận định sau đúng hay sai? “Dẫn xuất halogen hình thành khi thay một hay nhiều H của hydrocarbon bằng F, Cl, Br hoặc I. Phân loại theo halogen, số halogen và kiểu carbon gắn X; tên thay thế dùng fluoro-, chloro-, bromo-, iodo- với bộ chỉ số nhỏ nhất.”
2Bài 19Nhận định sau đúng hay sai? “Liên kết C–X phân cực; độ bền thường giảm theo C–F > C–Cl > C–Br > C–I. Nhiều dẫn xuất halogen ít tan trong nước, tan trong dung môi hữu cơ; nhiệt độ sôi và khối lượng riêng chịu ảnh hưởng khối lượng phân tử, độ phân cực và cấu tạo.”
3Bài 19Nhận định sau đúng hay sai? “Halogenoalkane có X gắn carbon no có thể phản ứng với NaOH trong dung dịch, đun nóng, thay X bằng OH tạo alcohol. Vinyl halide và aryl halide không được áp dụng máy móc cùng điều kiện vì liên kết C(sp²)–X có đặc điểm khác.”
4Bài 19Nhận định sau đúng hay sai? “Halogenoalkane có H ở carbon β có thể tách HX với KOH trong alcohol, đun nóng, tạo alkene. Khi có nhiều alkene cấu tạo, sản phẩm chính thường là alkene bền hơn/có nhiều nhóm alkyl hơn theo quy tắc Zaitsev trong phạm vi phổ thông.”
5Bài 19Nhận định sau đúng hay sai? “Cứ có Cl trong phân tử thì là muối chloride.”
6Bài 20Nhận định sau đúng hay sai? “Alcohol là hợp chất hữu cơ có nhóm –OH liên kết trực tiếp với carbon no. Phân loại theo số nhóm –OH và bậc carbon mang –OH; tên thay thế chọn mạch chứa –OH, đánh số để –OH có chỉ số nhỏ và dùng hậu tố -ol.”
7Bài 20Nhận định sau đúng hay sai? “Alcohol tạo liên kết hydrogen liên phân tử nên thường có nhiệt độ sôi cao hơn hydrocarbon/ether có khối lượng gần nhau. Alcohol nhỏ tan tốt trong nước; độ tan thường giảm khi mạch hydrocarbon dài hơn, còn nhiều nhóm –OH làm tăng khả năng liên kết hydrogen.”
8Bài 20Nhận định sau đúng hay sai? “Alcohol phản ứng với Na giải phóng H₂; tách nước nội phân tử với H₂SO₄ đặc, khoảng 170 °C thường tạo alkene nếu cấu tạo cho phép. Alcohol đa chức có các –OH kề nhau có thể hòa tan Cu(OH)₂ tạo dung dịch xanh lam đậm trong phép thử phù hợp.”
9Bài 20Nhận định sau đúng hay sai? “Alcohol bậc I bị oxi hóa có kiểm soát thành aldehyde rồi acid; bậc II thành ketone; bậc III không bị oxi hóa theo cách cắt H ở carbon mang –OH trong điều kiện nhẹ. Ethanol cháy, có thể điều chế sinh học bằng lên men glucose nhưng hiệu suất thực tế cần xét.”
10Bài 20Nhận định sau đúng hay sai? “Mọi hợp chất có nhóm –OH đều là alcohol.”
11Bài 21Nhận định sau đúng hay sai? “Phenol là hợp chất có nhóm –OH liên kết trực tiếp với carbon của vòng thơm; chất đơn giản nhất là C₆H₅OH. Cặp electron trên O tương tác với hệ π của vòng, làm liên kết O–H và hoạt tính vòng khác alcohol.”
12Bài 21Nhận định sau đúng hay sai? “Phenol có tính acid mạnh hơn alcohol vì ion phenoxide được ổn định bởi cộng hưởng; phản ứng với Na và NaOH tạo phenoxide, nhưng yếu hơn carbonic acid nên trong mô hình phổ thông không đẩy được H₂CO₃ khỏi NaHCO₃.”
13Bài 21Nhận định sau đúng hay sai? “Nhóm –OH hoạt hóa vòng benzene và định hướng thế vào vị trí ortho, para. Phenol phản ứng với nước bromine tạo 2,4,6-tribromophenol kết tủa trắng và làm mất màu bromine, không cần xúc tác Lewis acid như benzene.”
14Bài 21Nhận định sau đúng hay sai? “Phenol được sản xuất công nghiệp chủ yếu qua quy trình cumene; dùng làm nguyên liệu nhựa, dược phẩm và hóa chất. Phenol độc, ăn mòn da, có thể hấp thu qua da; không chạm, ngửi hoặc dùng ngoài quy trình chuyên môn.”
15Bài 21Nhận định sau đúng hay sai? “C₆H₅CH₂OH là phenol vì có vòng benzene và –OH.”
16Bài 22Nhận định sau đúng hay sai? “C–X cần phân biệt carbon no/vinyl/aryl; –OH cần phân biệt alcohol, phenol và carboxylic acid. Vị trí nhóm chức là cửa đầu tiên trước danh pháp và phản ứng.”
17Bài 22Nhận định sau đúng hay sai? “Halogenoalkane: NaOH(aq), nhiệt ưu tiên thế; KOH/alcohol, nhiệt ưu tiên tách nếu có Hβ. Alcohol bậc I/II có đường oxi hóa nhẹ khác nhau; bậc III không theo đường ấy. Mọi kết luận phải gắn điều kiện.”
18Bài 22Nhận định sau đúng hay sai? “Trong phạm vi chương: alcohol rất yếu < phenol < carbonic acid < carboxylic acid điển hình. Dùng phản ứng với NaOH/NaHCO₃ phải theo đúng ngưỡng acid–base, không học bằng cảm giác.”
19Bài 22Nhận định sau đúng hay sai? “Dung môi halogen hóa, methanol, ethanol, phenol đều có rủi ro khác nhau. Thay thế chất nguy hiểm cần đánh giá độc tính, cháy, phát thải, hiệu quả, thu hồi và vòng đời chứ không chỉ đổi nhãn 'xanh'.”
20Bài 22Nhận định sau đúng hay sai? “Chỉ cần thấy –OH là dùng phản ứng alcohol.”
GÓC PHỤ HUYNH
Hỏi cách kiểm, không chỉ hỏi đáp số
Hỏi con “dữ kiện nào quyết định?”, “điều kiện nào còn thiếu?” và “kết quả có hợp lí không?”. Không cho học sinh tự pha acid, tạo khí hoặc dùng chất tẩy để thử.
GÓC GIÁO VIÊN
Chấm cả bản chất lẫn giới hạn
Ưu tiên lời giải có tiểu phân, phương trình, điều kiện, bảo toàn, phản ví dụ và kết luận đúng phạm vi.
NGUỒN ĐỐI CHIẾU
Chương trình GDPT môn Hóa học ↗Mục lục Hóa học 11 – Kết nối tri thức ↗Chương 1 – Cân bằng hóa học ↗Chương 2 – Nitrogen – Sulfur ↗Chương 3 – Đại cương về hóa học hữu cơ ↗Chương 4 – Hydrocarbon ↗Chương 5 – Dẫn xuất halogen – Alcohol – Phenol ↗Chương 6 – Hợp chất carbonyl – Carboxylic acid ↗Website không sao chép nguyên văn sách giáo khoa và không giả danh tài liệu chính thức.