- Tóm tắt được cốt truyện theo quan hệ nguyên nhân – kết quả.
- Nhận xét nhân vật bằng hành động, lời nói, suy nghĩ và lựa chọn cụ thể.
- Phân biệt lời người kể với lời nhân vật; biết trích một chi tiết làm bằng chứng.
NGỮ VĂN 6–12 • ĐỌC CÓ BẰNG CHỨNG • VIẾT CÓ TIẾNG NÓI RIÊNGTHCS • NỀN ĐỌC–VIẾT • TỰ BIÊN SOẠN
ƯỚC MƠ LỚNXƯỞNG ĐỌC & VIẾT
Trang chủNGỮ VĂN 8 • CHƯƠNG 1 • ĐÃ THẨM ĐỊNH NỘI DUNG
Truyện lịch sử • Truyện cười
Câu chuyện nhìn lại đời sống
Tác giả chọn cách kể nào để ta vừa hiểu một thời, vừa nhìn lại hiện tại?
Học sinh biết đọc truyện lịch sử bằng hai lớp — sự kiện có căn cứ và phần hư cấu nghệ thuật; đồng thời nhận ra truyện cười gây cười bằng tình huống, lời thoại, sự trái ngược để phê phán một thói xấu chứ không chế giễu người yếu thế.
- Nhận biết bối cảnh, sự kiện, nhân vật và ngôn ngữ mang dấu ấn lịch sử.
- Tách dữ kiện lịch sử có thể kiểm chứng khỏi nhân vật, đối thoại và chi tiết do người viết hư cấu.
- Theo dõi cốt truyện đơn tuyến, nhận ra mối nối giữa một tuyến chính với tuyến phụ.
- Giải thích tiếng cười bằng điểm trái ngược, thời điểm bật cười và đối tượng bị phê phán.
- Viết bài kể chuyến đi hoặc hoạt động xã hội; viết đoạn phân tích một chi tiết truyện.
PHÒNG ĐỌC • 3 NGỮ LIỆU CÓ RANH GIỚI NGUỒN
Đọc một lượt, rồi mới mở câu hỏi
Không sao chép sách giáo khoa. Mỗi ngữ liệu chỉ mở đúng thao tác của lớp 8 và ghi rõ ranh giới thể loại, nguồn dân gian hoặc phần tự biên soạn.
ĐỌC 1 • TRUYỆN LỊCH SỬ TỰ BIÊN SOẠN01
Dấu than trên cọc gỗ
Truyện đặt trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm 1288. Việc quân dân nhà Trần chuẩn bị trận địa cọc trên sông Bạch Đằng, dựa vào địa thế và con nước để giành thắng lợi là dữ kiện lịch sử. Nhân vật Lâm, bác Độ, lời thoại, bãi sửa gỗ và cách đánh dấu trong truyện do website hư cấu để luyện đọc, không được dùng như tư liệu lịch sử độc lập.
Năm 1288, nước sông Bạch Đằng lên xuống theo con triều. Ở một bãi sửa gỗ nhỏ gần bến, Lâm kéo cưa đến nóng hai bàn tay. Những thân cọc đã được vót nhọn nằm nối nhau ngoài sân. Bác Độ, người thợ cả, cúi xem từng đầu gỗ, dùng đục sửa chỗ còn xơ rồi đặt riêng những thân có vết nứt.
Lâm được giao dùng than đánh dấu lên từng thân cọc đã kiểm tra. Cậu làm nhanh đến mức dấu đen trên chiếc thứ mười bảy mới chỉ là một vệt mờ. Bác Độ cầm chiếc cọc lên, hỏi: “Khi chở ra bãi, giữa mưa và bùn, ai biết nó đã được kiểm tra?” Lâm đỏ mặt. Cậu quay lại tô một vòng than rõ ràng rồi xếp riêng những chiếc còn phải sửa.
Chiều xuống, một chiếc thuyền ghé bến nhận cọc. Người chèo thuyền nói nhỏ rằng ngoài cửa sông, quân lính đang dò luồng và tính con nước. Lâm muốn chạy ra xem, nhưng bác Độ giữ cậu lại: “Ngoài kia có việc của người biết sông. Ở đây có việc của người biết gỗ.” Lần đầu tiên, Lâm hiểu một trận đánh lớn còn được làm nên từ những việc không ai nhìn thấy hết.
Đêm ấy, mưa lất phất. Lâm lần tay qua từng vòng than trước khi cọc được chuyển xuống thuyền. Cậu không biết những thân gỗ nào sẽ đứng ở khúc sông nào. Cậu chỉ biết nếu một dấu bị bỏ qua, người phía sau có thể nhầm. Tiếng mái chèo xa dần. Trên sân, một vệt than còn in đen giữa lòng bàn tay cậu.
Ba câu hỏi đáng hỏi
1Chi tiết nào thuộc nền lịch sử, chi tiết nào là phần hư cấu của truyện?+
Gợi đường: Chia câu trả lời thành hai nhóm. Đừng vì truyện viết tự nhiên mà coi mọi nhân vật, lời thoại đều là sự thật đã được ghi chép.
Đáp án tham khảo: Nền lịch sử gồm cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm 1288, việc chuẩn bị trận địa cọc trên sông Bạch Đằng và dựa vào con nước. Lâm, bác Độ, bãi sửa gỗ cụ thể, vòng than cùng toàn bộ lời thoại là hư cấu nghệ thuật. Phần hư cấu giúp người đọc hình dung sự góp sức thầm lặng, nhưng không thay thế sử liệu.
2Vì sao vòng than nhỏ lại trở thành chi tiết quan trọng của truyện?+
Gợi đường: Theo dõi vòng than ở đầu, giữa và cuối truyện; xem nó thay đổi nhận thức của Lâm ra sao.
Đáp án tham khảo: Ban đầu vòng than chỉ là dấu kiểm tra mà Lâm làm qua loa. Sau lời nhắc của bác Độ, nó thành cam kết để người sau không nhầm cọc đã hoàn thiện. Cuối truyện, vệt than trong tay Lâm biểu hiện phần việc nhỏ nhưng có trách nhiệm của cậu trong công việc chung.
3Câu nói ‘Ở đây có việc của người biết gỗ’ giúp ta hiểu gì về cách nhìn lịch sử của truyện?+
Gợi đường: Không chỉ giải thích nghĩa đen. Hãy nối bãi sửa gỗ với công việc ngoài cửa sông.
Đáp án tham khảo: Câu nói mở rộng góc nhìn: lịch sử không chỉ có người chỉ huy và trận đánh, mà còn có nhiều người làm việc phía sau. Truyện chọn nhìn một sự kiện lớn từ bãi sửa gỗ nhỏ, qua đó nhấn mạnh sự phối hợp và trách nhiệm của những con người bình thường.
ĐỌC 2 • SỔ TAY ĐỌC TRUYỆN LỊCH SỬ02
Ba nhãn cho một trang truyện
Văn bản hướng dẫn do website biên soạn. Ví dụ dùng lại ngữ liệu trên để học cách kiểm nguồn, không cung cấp thêm dữ kiện lịch sử mới.
Khi đọc truyện lịch sử, em có thể đặt ba nhãn bên lề. Nhãn thứ nhất là “có thể kiểm chứng”: niên đại, địa danh, trận đánh, nhân vật có thật hoặc tập quán được nguồn đáng tin cậy xác nhận. Nhãn thứ hai là “hư cấu hợp lí”: nhân vật phụ, cuộc trò chuyện, đồ vật và khoảnh khắc đời thường do tác giả dựng nên nhưng không phá vỡ hiểu biết lịch sử. Nhãn thứ ba là “cần kiểm lại”: chi tiết nghe có vẻ thật nhưng chưa có nguồn rõ.
Trong “Dấu than trên cọc gỗ”, việc chuẩn bị bãi cọc Bạch Đằng thuộc nhãn thứ nhất. Lâm và bác Độ thuộc nhãn thứ hai. Nếu ai đó quả quyết rằng đã tìm thấy một bản ghi chép về đúng vòng than của Lâm, thông tin ấy phải mang nhãn thứ ba cho đến khi có nguồn kiểm chứng.
Ba nhãn không làm câu chuyện mất hay. Trái lại, chúng giúp ta thưởng thức đúng chỗ: khâm phục cách người viết làm sống dậy không khí một thời, đồng thời giữ sự thận trọng trước thông tin lịch sử. Người đọc tốt không bắt văn chương biến thành sách sử, cũng không lấy văn chương thay cho sách sử.
Ba câu hỏi đáng hỏi
1Điểm khác nhau cốt lõi giữa nhãn ‘hư cấu hợp lí’ và ‘cần kiểm lại’ là gì?+
Gợi đường: Xét mục đích sử dụng chi tiết: thưởng thức truyện hay khẳng định một sự thật lịch sử.
Đáp án tham khảo: ‘Hư cấu hợp lí’ thừa nhận rõ chi tiết do tác giả dựng nên để phục vụ câu chuyện và phù hợp bối cảnh. ‘Cần kiểm lại’ dành cho chi tiết đang được trình bày hoặc sử dụng như sự thật nhưng chưa có căn cứ rõ. Một chi tiết hư cấu đã ghi đúng ranh giới không phải lỗi; lỗi xuất hiện khi biến nó thành sử liệu.
2Vì sao ba nhãn không làm giảm giá trị của truyện lịch sử?+
Gợi đường: Tìm hai năng lực mà người đọc vẫn giữ được cùng lúc.
Đáp án tham khảo: Người đọc vẫn cảm nhận được nhân vật, không khí và ý nghĩa do hư cấu tạo nên, đồng thời biết phần nào cần kiểm chứng. Sự phân biệt này giúp thưởng thức nghệ thuật tỉnh táo hơn chứ không phủ nhận sức tưởng tượng.
3Nếu gặp một lời thoại rất hay của nhân vật lịch sử trong truyện, em nên ghi chú thế nào?+
Gợi đường: Đừng quyết định chỉ dựa vào việc lời thoại ‘nghe rất thật’.
Đáp án tham khảo: Cần xem tác phẩm hoặc nguồn chú thích có cho biết lời ấy dựa trên tư liệu nào không. Nếu không có căn cứ, nên xem đó là lời thoại nghệ thuật hoặc gắn nhãn cần kiểm lại, không trích như nguyên văn lịch sử.
ĐỌC 3 • TRUYỆN CƯỜI TỰ BIÊN SOẠN03
Thông báo hoàn hảo
Truyện cười do website tự biên soạn. Tiếng cười hướng vào thói né trách nhiệm và ham dùng lời kêu hơn việc làm; không lấy ngoại hình, hoàn cảnh khó khăn hay lỗi vô ý của người yếu thế làm trò cười.
Tổ truyền thông của câu lạc bộ nhận việc viết thông báo cho buổi đổi sách. Duy mở máy, gõ: “Mời các bạn mang sách cũ còn dùng tốt đến thư viện vào chiều thứ sáu.” Cậu vừa định đăng thì Hải ngăn lại: “Chưa đủ truyền cảm hứng. Phải viết cho thật lớn.”
Sau mười phút, câu mở đầu thành: “Một hành trình tri thức chưa từng có đang chờ bạn!” Lan hỏi: “Mấy giờ bắt đầu?” Cả nhóm nhìn nhau. Không ai nhớ hỏi cô thủ thư. Hải bảo cứ thêm câu “Thời gian sẽ được công bố vào thời điểm thích hợp” cho chuyên nghiệp.
Duy hỏi tiếp: “Sách giáo khoa cũ có nhận không?” Cả nhóm lại chưa biết. Bản thông báo được bổ sung: “Mọi tiêu chí sẽ được linh hoạt xem xét theo tinh thần rộng mở.” Đến dòng địa điểm, có bạn đề nghị ghi “tại không gian quen thuộc của những người yêu sách” vì chưa chắc dùng phòng đọc hay sân trường.
Chiều thứ sáu, bốn bạn đứng trước thư viện, mỗi người ôm một túi sách, không thấy bàn tiếp nhận nào. Điện thoại cùng reo: cô thủ thư nhắn hỏi vì sao chưa ai đến nhận chìa khóa kho. Hải đọc lại bài đăng dài mười hai dòng rồi thở phào: “Ít nhất thông báo của mình không sai chi tiết nào.” Duy gật đầu: “Đúng. Vì nó không có chi tiết nào để sai.”
Ba câu hỏi đáng hỏi
1Tiếng cười bật ra mạnh nhất ở câu nào, và đã được chuẩn bị từ những chi tiết trước ra sao?+
Gợi đường: Chọn điểm kết, rồi lần ngược ba thông tin bị làm mờ.
Đáp án tham khảo: Tiếng cười bật mạnh ở câu ‘Vì nó không có chi tiết nào để sai’. Trước đó, nhóm lần lượt làm mờ giờ bắt đầu, tiêu chí nhận sách và địa điểm bằng những câu kêu nhưng rỗng. Câu kết lật niềm tự hào ‘không sai’ thành bằng chứng của một thông báo vô dụng.
2Truyện phê phán điều gì, không phê phán điều gì?+
Gợi đường: Tách thói quen trong công việc khỏi con người hoặc một lỗi vô ý đơn lẻ.
Đáp án tham khảo: Truyện phê phán thói chuộng lời hoa mĩ, né việc xác minh và né trách nhiệm về thông tin. Truyện không chế giễu khả năng viết yếu, hoàn cảnh cá nhân hay một sai sót vô tình; đối tượng của tiếng cười là cách làm việc có thể sửa.
3Vì sao đây là cốt truyện đơn tuyến?+
Gợi đường: Xem các sự việc có cùng xoay quanh một nhiệm vụ trung tâm hay tách thành nhiều câu chuyện độc lập.
Đáp án tham khảo: Mọi sự việc đều xoay quanh nhiệm vụ viết và thực hiện thông báo đổi sách: soạn câu, bỏ thông tin cụ thể, đến nhầm cách rồi nhận ra hậu quả. Không có tuyến sự kiện độc lập khác phát triển song song, nên cốt truyện chủ yếu là đơn tuyến.
TIẾNG VIỆT TRONG NGỮ CẢNH
Học ngay nơi chữ tạo nghĩa
Nhận diện chỉ là bước đầu. Mỗi mục đều buộc thử thay, so nghĩa hoặc sửa cách dùng.
Sắc thái nghĩa của từ
Những từ gần nghĩa vẫn khác mức độ, thái độ hoặc phạm vi dùng. Muốn chọn đúng, hãy đặt chúng vào cùng một câu và hỏi người viết đang khen, chê hay chỉ miêu tả.
- ‘Thận trọng’ thường gợi sự cân nhắc cần thiết; ‘rụt rè’ nhấn vào thiếu mạnh dạn; ‘chần chừ’ nhấn vào kéo dài quyết định.
- ‘Nói’ trung tính; ‘thưa’ thể hiện quan hệ lễ phép; ‘quát’ gợi âm lượng lớn và thái độ gay gắt.
- Gọi thông báo là ‘ngắn gọn’ khác với ‘cụt lủn’: từ sau mang sắc thái chê rõ hơn.
Từ tượng hình và từ tượng thanh
Từ tượng hình gợi dáng vẻ, trạng thái, chuyển động; từ tượng thanh mô phỏng âm thanh. Giá trị của chúng nằm ở hình ảnh hoặc nhịp cảm giác mà câu tạo ra, không chỉ ở việc gọi đúng tên.
- ‘Mưa lất phất’ gợi hạt nhỏ, rơi thưa; ‘mưa ào ào’ vừa gợi tiếng vừa gợi cường độ mạnh.
- ‘Lom khom’ gợi dáng người cúi xuống; ‘lấp lánh’ gợi ánh sáng chớp nhẹ.
- ‘Cưa kéo xoèn xoẹt’ dùng từ tượng thanh để gọi âm thanh đều và sắc của lưỡi cưa.
Trợ từ và thán từ
Trợ từ đi kèm để nhấn mạnh hoặc biểu thị thái độ đối với từ ngữ trong câu; thán từ thường bộc lộ cảm xúc hoặc dùng để gọi–đáp. Cùng một tiếng có thể đổi chức năng theo ngữ cảnh.
- ‘Chính vòng than ấy giúp người sau nhận biết’: ‘chính’ nhấn mạnh đối tượng.
- ‘Có mỗi giờ bắt đầu mà cũng chưa rõ’: ‘mỗi’ nhấn vào số lượng ít.
- ‘Ôi, bản thông báo dài thật!’: ‘ôi’ bộc lộ cảm xúc; ‘này’ trong ‘Này, nghe tớ nói’ dùng để gọi.
XƯỞNG VIẾT • KHÔNG HỌC THUỘC VĂN MẪU
Kể một chuyến đi hoặc hoạt động xã hội
Viết bài khoảng 500–600 chữ kể một chuyến đi hoặc một hoạt động vì cộng đồng mà em trực tiếp tham gia. Bài cần có mốc sự việc, một chi tiết quan sát được và một thay đổi thật trong cách nghĩ; không tự nâng mình thành ‘người hùng’.
- 1Chọn một khoảnh khắc
- 2Dựng mốc trước–trong–sau
- 3Cài chi tiết giác quan
- 4Kể một lựa chọn
- 5Dừng để ngẫm
- 6Gọt lời lên gân
DÀN Ý CÓ NHIỆM VỤ
Mỗi phần phải làm một việc
01Mở cảnh: cho biết đi đâu/làm gì và một cảm giác ban đầu cụ thể.
02Trước hoạt động: nhiệm vụ, người tham gia, điều em tưởng sẽ xảy ra.
03Trong hoạt động: kể hai hoặc ba mốc; làm chậm một khoảnh khắc đáng nhớ bằng hành động, lời nói, âm thanh hoặc đồ vật.
04Điểm đổi: một chi tiết khiến em sửa cách nghĩ hoặc cách làm.
05Sau hoạt động: nêu điều còn lại, kể cả việc chưa trọn vẹn; tránh kết bằng khẩu hiệu chung.
BẢN THAM KHẢO CÓ CHÚ GIẢI
Bản tham khảo: Buổi sáng ở căn phòng đầy bụi giấy
Đọc để nhìn quyết định viết. Không chép câu và không coi đây là đáp án duy nhất.
Bảy giờ sáng thứ bảy, tôi đến thư viện phường với một đôi găng tay vải và suy nghĩ khá đơn giản: xếp vài chồng sách, chụp tấm ảnh rồi về. Căn phòng nhận sách cũ lại khác hẳn tưởng tượng. Mùi giấy ẩm pha với mùi bìa nhựa, những thùng các-tông ghi bằng ba màu mực nằm kín lối đi. Cô thủ thư đưa cho nhóm tôi ba tờ nhãn: “Còn dùng tốt”, “Cần sửa” và “Tái chế”.
Việc đầu tiên có vẻ dễ. Tôi cầm một cuốn truyện bong gáy, định đặt ngay vào thùng tái chế. Minh, bạn cùng nhóm, giở từng trang rồi chỉ cho tôi phần ruột vẫn sạch. Chúng tôi lau bìa, dùng giấy mềm bọc lại gáy và chuyển cuốn sách sang bàn sửa. Từ đó, tôi không còn phân loại chỉ bằng một cái nhìn ngoài bìa. Có cuốn mới nhưng bị viết kín đáp án; có cuốn đã cũ mà từng trang vẫn ngay ngắn, ở trang đầu còn một lời chúc bằng mực tím.
Gần trưa, một bác mang tới hai túi sách thiếu nhi. Bác đứng ngoài cửa khá lâu rồi mới nói đó là sách của con gái bác ngày nhỏ. Bác không kể thêm. Khi chúng tôi dán nhãn, bác nhắc riêng một cuốn: “Cuốn này rách trang cuối, nếu sửa được thì giữ giúp bác.” Tôi nhận cuốn sách, bỗng thấy công việc không còn là chuyển đồ vật từ túi này sang thùng khác. Mỗi cuốn có thể đã nằm trong một căn phòng, đi qua một tuổi thơ và được ai đó cân nhắc trước khi trao đi.
Trong lúc chờ keo khô, tôi ghi vào một mảnh giấy tên cuốn sách và chỗ thiếu trang. Cô thủ thư bảo tờ giấy nhỏ ấy sẽ giúp người phụ trách sau biết cần tìm bản khác để đối chiếu, thay vì đoán rồi dán nhầm. Tôi chợt nhớ mình từng khó chịu khi mượn phải một cuốn mất đoạn mà không ai báo trước. Hóa ra chăm một tủ sách còn gồm cả việc để lại thông tin đủ rõ cho người đến sau.
Nhóm tôi cũng mắc lỗi. Vì mải phân loại, chúng tôi xếp sách quá cao, làm một chồng đổ xuống. Không ai bị thương, nhưng cả nhóm phải dừng lại kê lại bàn và thống nhất chỉ xếp đến ngang khuỷu tay. Cô thủ thư không trách; cô hỏi chúng tôi vừa học thêm điều gì về cách làm việc. Minh đáp: “Nhanh mà phải xếp lại thì chưa chắc nhanh.” Cả phòng cười, rồi làm chậm hơn thật.
Mười một giờ rưỡi, chúng tôi xử lí được bảy thùng, còn hai thùng chưa mở. Tôi không có tấm ảnh nào thật đẹp: tóc mọi người bám bụi, găng tay lem mực, nền phòng vẫn ngổn ngang. Nhưng khi ra về, tôi nhớ rõ ba chiếc nhãn trên bàn. Một món đồ cũ không chỉ có hai số phận là giữ hoặc bỏ; đôi khi nó cần được nhìn kĩ, sửa một chút rồi trao đúng người. Buổi sáng ấy không biến tôi thành người sống xanh ngay lập tức. Nó chỉ khiến lần sau, trước khi vứt một cuốn sách, tôi biết dừng tay và giở thử từng trang.
Phân tích một chi tiết truyện
Viết đoạn khoảng 250–300 chữ phân tích ý nghĩa của vòng than trong truyện ‘Dấu than trên cọc gỗ’.
- 01Gọi đúng chi tiết và vị trí xuất hiện.
- 02Nêu nghĩa trong công việc của nhân vật.
- 03Theo dõi sự lặp lại hoặc biến đổi.
- 04Nối chi tiết với nhận thức của Lâm.
- 05Mở ra chủ đề nhưng không suy diễn thành sử liệu.
TỰ BIÊN TẬP • Ý → MẠCH → CÂU → CHỮÔ đánh dấu chỉ giúp tự kiểm trên thiết bị này; website không lưu hay tuyên bố bài đã đạt thay giáo viên.
NÓI VÀ NGHE
Kể trong hai phút một sự việc lịch sử đã kiểm nguồn và nói rõ phần nào là dữ kiện, phần nào chỉ là cách em tái hiện.
- 01
Chọn một sự việc trong phạm vi đã học và ghi nguồn dùng để kiểm.
- 02
Lập ba mốc thời gian; không thêm lời thoại như thể có thật.
- 03
Nếu muốn tái hiện một cảnh, báo trước đó là hình dung hoặc giả định.
- 04
Kết bằng một điều sự việc giúp em hiểu, không kết bằng khẩu hiệu.
CỔNG LUYỆN • 13 CÂU
85% trong chương, 15% nền cũ
11 câu giữ đúng kiến thức vừa học; 2 câu gọi lại nền cũ cần dùng. Không có kiến thức của chương sau.
01Nền cũXếp ba sự việc theo thứ tự: Lâm hiểu trách nhiệm của dấu than – Lâm đánh dấu qua loa – bác Độ hỏi về người nhận cọc.
+
Đáp án và cách kiểm:
Lâm đánh dấu qua loa → bác Độ hỏi về người nhận cọc → Lâm hiểu trách nhiệm của dấu than.
02Kiến thức chươngNêu một dữ kiện lịch sử và một chi tiết hư cấu trong ‘Dấu than trên cọc gỗ’.
+
Đáp án và cách kiểm:
Dữ kiện: quân dân nhà Trần chuẩn bị trận địa cọc trên sông Bạch Đằng năm 1288. Hư cấu: nhân vật Lâm, bác Độ, bãi sửa gỗ và vòng than cụ thể trong truyện.
03Kiến thức chươngVì sao lời thoại trong truyện lịch sử không tự động là lời nói có thật?
+
Đáp án và cách kiểm:
Nhà văn thường sáng tạo lời thoại để khắc họa nhân vật và làm tình huống sống động. Chỉ khi có nguồn đáng tin cậy xác nhận, ta mới có thể dùng như lời được ghi chép; nếu không, phải xem là hư cấu nghệ thuật.
04Kiến thức chươngBa nhãn kiểm nguồn trong chương là gì?
+
Đáp án và cách kiểm:
Có thể kiểm chứng – hư cấu hợp lí – cần kiểm lại.
05Kiến thức chươngCốt truyện ‘Thông báo hoàn hảo’ là đơn tuyến vì sao?
+
Đáp án và cách kiểm:
Các sự việc đều phát triển quanh một nhiệm vụ duy nhất là soạn và thực hiện thông báo đổi sách, không có tuyến độc lập khác cùng phát triển.
06Kiến thức chươngChỉ ra sự trái ngược tạo cười trong ‘Thông báo hoàn hảo’.
+
Đáp án và cách kiểm:
Nhóm muốn thông báo thật ‘chuyên nghiệp’ nhưng càng sửa càng xóa hết giờ, tiêu chí và địa điểm; sản phẩm nghe lớn lao mà không giúp ai thực hiện công việc.
07Kiến thức chươngĐối tượng bị phê phán trong truyện cười trên là ai hoặc điều gì?
+
Đáp án và cách kiểm:
Thói chuộng lời hoa mĩ, né xác minh và né trách nhiệm trong công việc; không phải ngoại hình hay hoàn cảnh của nhân vật.
08Kiến thức chươngChọn từ phù hợp: ‘Bạn ấy ___ trước khi gửi thông tin chưa kiểm chứng’ — thận trọng/chần chừ. Giải thích.
+
Đáp án và cách kiểm:
‘Thận trọng’ phù hợp nếu muốn khen sự cân nhắc có trách nhiệm. ‘Chần chừ’ nhấn vào kéo dài quyết định và thường mang sắc thái không tích cực trong tình huống này.
09Kiến thức chươngTrong cụm ‘cưa kéo xoèn xoẹt’, ‘xoèn xoẹt’ thuộc loại từ nào và có tác dụng gì?
+
Đáp án và cách kiểm:
Đó là từ tượng thanh, mô phỏng âm thanh đều và sắc của lưỡi cưa, làm cảnh lao động hiện ra cụ thể hơn.
10Kiến thức chươngXác định trợ từ trong câu ‘Chính vòng than ấy giúp người sau nhận biết’.
+
Đáp án và cách kiểm:
‘Chính’ là trợ từ nhấn mạnh vòng than, đối tượng đang được nói tới.
11Kiến thức chươngMột bài kể hoạt động xã hội cần gì ngoài việc liệt kê các việc đã làm?
+
Đáp án và cách kiểm:
Cần chọn mốc chính, chi tiết quan sát được, một lựa chọn hoặc thay đổi trong cách nghĩ và mối nối giữa trải nghiệm với suy ngẫm.
12Kiến thức chươngSửa nhận xét ‘Vòng than chứng minh Lâm là một anh hùng lịch sử có thật’.
+
Đáp án và cách kiểm:
Có thể sửa: vòng than là chi tiết hư cấu giúp khắc họa quá trình Lâm học cách chịu trách nhiệm; không thể dùng chi tiết này để khẳng định Lâm là nhân vật lịch sử có thật.
13Nền cũĐổi lời trực tiếp thành gián tiếp: Bác Độ hỏi: ‘Ai biết nó đã được kiểm tra?’
+
Đáp án và cách kiểm:
Bác Độ hỏi ai có thể biết chiếc cọc ấy đã được kiểm tra.
Khi truyện làm em xúc động, đừng vội cho rằng mọi chi tiết đều có thật. Khoanh một màu cho phần có thể kiểm chứng, một màu cho phần nhà văn dựng nên; em sẽ vừa đọc hay hơn, vừa không nhầm lịch sử.
Có thể cùng con xem một bộ phim lịch sử ngắn rồi chọn ba chi tiết để hỏi: điều nào có nguồn, điều nào là tái hiện? Đừng biến cuộc trò chuyện thành cuộc bắt lỗi; mục tiêu là thói quen phân biệt.
Với truyện cười, yêu cầu học sinh gọi đúng cơ chế gây cười và đối tượng phê phán trước khi nhận xét ‘hài’. Với truyện lịch sử, chấm điểm cao cho câu trả lời biết giữ ranh giới tư liệu – hư cấu, kể cả khi cách cảm nhận khác đáp án gợi ý.
NGUỒN & RANH GIỚI
Mở Chương trình GDPT môn Ngữ văn ↗Đúng chương trình, không khóa cứng theo một bộ sách
Trục năng lực được đối chiếu Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018. Ngữ liệu trên trang do website tự biên soạn hoặc ghi rõ là ngữ liệu dân gian để luyện thao tác, không sao chép sách giáo khoa và không thay thế kế hoạch giáo dục của nhà trường.