Hiểu, trình bày và vận dụng được trọng lực.
VẬT LÝ 6–12 • HỌC TỪ HIỆN TƯỢNG ĐẾN BẢN CHẤTChuẩn GDPT hiện hành • Định hướng Hà Nội
ƯỚC MƠ LỚNPHÒNG KHÁM PHÁ VẬT LÝ
Trang chủVẬT LÍ 10 • CHƯƠNG 3 • BÀI 17
Trọng lực và lực căng
Vì sao lực của Trái Đất và lực của sợi dây phải được vẽ đúng điểm, đúng hướng?
Một chiếc đèn treo yên không phải vì không có lực. Trọng lực kéo xuống và dây kéo lên; trạng thái chuyển động chỉ được hiểu khi cả hai lực được đặt đúng lên chiếc đèn.
01 • HỌC XONG LÀM ĐƯỢC GÌ?
Mục tiêu quan sát được, không dùng từ mơ hồ
Hiểu, trình bày và vận dụng được lực căng dây.
Hiểu, trình bày và vận dụng được dây nhẹ lí tưởng.
Hiểu, trình bày và vận dụng được vật treo chuyển động.
Giải quyết tình huống thực tế bằng mô hình, số liệu, đơn vị, điều kiện và quy tắc an toàn.
Kiến thức cần gọi lại
- Ba định luật Newton
- Gia tốc rơi tự do
- Phân tích lực
CHIẾN LƯỢC HỌC THÔNG MINH
Chu trình 5Đ: tự tìm ra bản chất trước khi xem lời giải
- 1Dự đoán: trả lời “Vì sao lực của Trái Đất và lực của sợi dây phải được vẽ đúng điểm, đúng hướng?” bằng một câu trước khi xem công thức.
- 2Cô lập: chọn đúng vật/hệ cần xét, chỉ vẽ các lực tác dụng lên hệ ấy.
- 3Chiếu lực: viết phương trình vectơ trước, chiếu theo trục sau, không tự thêm lực.
- 4Đối chiếu: kiểm bằng đơn vị, đồ thị, dấu, trường hợp biên và một cách giải khác.
- 5Đúc kết: sau 24 giờ, tự giải thích hiện tượng mới rồi làm một câu ôn nối không mở bài.
02 • TỪ BẢN CHẤT ĐẾN QUY TẮC
Bốn lớp kiến thức cốt lõi
Chọn từng thẻ để học theo thứ tự: khái niệm → cách hiểu → ví dụ → phép kiểm.
Trọng lực
Gần mặt đất, trọng lực tác dụng lên vật có phương thẳng đứng, chiều xuống, độ lớn P=mg và điểm đặt quy ước tại trọng tâm.
Hiểu thật dễKhối lượng đo bằng kg, trọng lượng đo bằng N.
Ví dụm=2 kg, g=9,8 m/s² cho P=19,6 N.
Mẹo nhớ đúng bản chấtP=mg; không viết P=m.
Lỗi phải tránhTrọng lượng có đơn vị kg.
03 • VẬT LÝ Ở NGAY QUANH EM
Bốn tình huống đời thường
Gia đình
Đèn trần cần dây chịu được lực căng.
Trường học
Cáp thang máy thay đổi lực căng khi tăng tốc.
Giao thông – thể thao
Dây kéo vali tác dụng dọc theo dây.
Khoa học – nghề nghiệp
Kĩ sư tính hệ số an toàn của cáp.
04 • THÍ NGHIỆM CÓ KIỂM SOÁT
Phòng lab tương tác: Trọng lực và lực căng
Công cụ nhập m, a và g; lực kế, quả nặng nhỏ, dây nhẹ trong bộ thí nghiệm.
Không đứng dưới vật treo, không dùng tải nặng, kiểm tra dây–giá đỡ và giữ chân tay khỏi ròng rọc.
- Nêu dự đoán, xác định biến đo và điều kiện cần giữ cố định.
- Kiểm tra dụng cụ, thang đo, đơn vị và quy tắc an toàn.
- Đo/quan sát nhiều lần; ghi dữ liệu gốc, không sửa cho đẹp.
- Xử lí số liệu, đánh giá sai số và chỉ kết luận trong phạm vi bằng chứng.
Công cụ tính P=mg và T=m(g+a) khi chọn chiều lên dương, đồng thời cảnh báo mô hình dây lí tưởng.
Gần mặt đất, trọng lực tác dụng lên vật có phương thẳng đứng, chiều xuống, độ lớn P=mg và điểm đặt quy ước tại trọng tâm.
Ô 2 là gia tốc a theo chiều lên; ô 3 là g
KẾT QUẢ CÓ KIỂM ĐIỀU KIỆNP = 20 N • T = 22 N
Chọn chiều lên dương: T−mg=ma nên T=m(g+a). a<0 là gia tốc hướng xuống; chỉ dùng khi dây còn căng.
05 • GIẢI TỪNG BƯỚC
Năm ví dụ tăng dần độ khó
Vật 3 kg, g=9,8. Trọng lượng?
Phân tíchKhóa mô hình trọng lực, liệt kê dữ kiện và điều kiện áp dụng.
- Cô lập vật/hệ, vẽ đủ lực ngoài rồi chọn trục chiếu thuận lợi.
- Đổi dữ kiện về hệ đơn vị tương thích và giữ dấu đại số.
- Áp dụng: P=mg; không viết P=m.
- Kiểm tra đơn vị, dấu, trường hợp biên và mức hợp lý của kết quả.
Kết luậnP=29,4 N.
Cách nhìn khácKiểm ngược bằng đồ thị, tỉ lệ, phép thế lại hoặc một mô phỏng an toàn.
06 • AI GIA SƯ GỢI MỞ
Hỏi để hiểu, không xin đáp án tắt
Trợ lý Trọng lực và lực căngTình huống 1/30
Khối lượng đo bằng kg, trọng lượng đo bằng N.
07 • TỔNG BIÊN TẬP BẮT LỖI
Sai ở đâu và sửa thế nào?
✕ SaiTrọng lượng có đơn vị kg.
✓ SửaTrọng lượng là lực, đơn vị N; kg là đơn vị khối lượng.
✕ SaiDây có thể đẩy vật.
✓ SửaDây mềm lí tưởng chỉ truyền lực kéo khi căng.
✕ SaiVật đi lên thì T luôn lớn hơn mg.
✓ SửaPhải xét gia tốc; vật đi lên nhưng chậm dần có a hướng xuống nên T<mg.
✕ SaiMọi đoạn dây thật đều có cùng T.
✓ SửaChỉ kết luận như vậy trong mô hình dây nhẹ và ròng rọc lí tưởng.
08 • NHỚ NHANH, KHÔNG HỌC VẸT
Flashcard lõi kiến thức
1/6
09 • 20 BÀI TẬP • ĐÚNG 15% ÔN NỐI
Luyện năm mức, mỗi câu có năm lớp hướng dẫn
10 • TỰ CHẤM NGAY
Trắc nghiệm hiểu bản chất
—/10
Mục tiêu: ít nhất 8/10
1Nhận định nào đúng nhất về trọng lực?
2Nhận định nào đúng nhất về lực căng dây?
3Nhận định nào đúng nhất về dây nhẹ lí tưởng?
4Nhận định nào đúng nhất về vật treo chuyển động?
5Nhận định nào đúng nhất về trọng lực?
6Nhận định nào đúng nhất về lực căng dây?
7Nhận định nào đúng nhất về dây nhẹ lí tưởng?
8Nhận định nào đúng nhất về vật treo chuyển động?
9Kết quả dự kiến phù hợp nhất của hoạt động là gì?
10Quy tắc an toàn phù hợp nhất cho hoạt động là gì?
11 • ĐỒNG HÀNH ĐÚNG VAI
Góc phụ huynh và giáo viên
Phụ huynh
- Hỏi con giải thích bằng lời và hình trước khi dùng máy tính.
- Khuyến khích đo đồ vật/chuyển động chậm, an toàn trong nhà; không thử ngoài đường.
- Yêu cầu con nói rõ khi nào công thức không còn áp dụng.
Giáo viên
- Cho học sinh dự đoán và vẽ hệ trước khi xem công thức.
- Chấm cả mô hình, dữ liệu gốc, sai số, đơn vị, dấu và giới hạn kết luận.
- Không cho hoạt động có điện lưới, laser mạnh, vật rơi cao, vật nặng hoặc ném vào người.
12 • CHỐT BÀI
Năm điều phải tự nói lại được
- P=mg; không viết P=m.
- Vẽ T tại điểm dây kéo vật.
- Luôn ghi điều kiện dây–ròng rọc.
- Dấu a phải theo chiều dương.
- Không công thức nào được dùng ngoài điều kiện của mô hình.
Nguồn đối chiếu phạm viMục lục Vật lí 10 – Kết nối tri thức ↗Định dạng đánh giá năng lực từ năm 2025 ↗Tham chiếu ôn tập Vật lí 10 tại Hà Nội, năm học 2025–2026 ↗Nội dung trên website được tự biên soạn, không sao chép nguyên văn sách giáo khoa.