Hiểu, trình bày và vận dụng được năng lượng.
VẬT LÝ 6–12 • HỌC TỪ HIỆN TƯỢNG ĐẾN BẢN CHẤTChuẩn GDPT hiện hành • Định hướng Hà Nội
ƯỚC MƠ LỚNPHÒNG KHÁM PHÁ VẬT LÝ
Trang chủVẬT LÍ 10 • CHƯƠNG 4 • BÀI 23
Năng lượng. Công cơ học
Khi nào một lực thực sự truyền năng lượng cho vật bằng công cơ học?
Giữ một túi hàng đứng yên khiến tay mỏi nhưng công cơ học của lực tay lên túi bằng 0 vì túi không dịch chuyển. Sinh học của cơ thể tiêu hao năng lượng không đồng nhất với công cơ học lên vật.
01 • HỌC XONG LÀM ĐƯỢC GÌ?
Mục tiêu quan sát được, không dùng từ mơ hồ
Hiểu, trình bày và vận dụng được công của lực.
Hiểu, trình bày và vận dụng được dấu của công.
Hiểu, trình bày và vận dụng được công và biến đổi năng lượng.
Giải quyết tình huống thực tế bằng mô hình, số liệu, đơn vị, điều kiện và quy tắc an toàn.
Kiến thức cần gọi lại
- Lực và độ dịch chuyển
- Tích vô hướng qua cos
- Các dạng năng lượng THCS
CHIẾN LƯỢC HỌC THÔNG MINH
Chu trình 5Đ: tự tìm ra bản chất trước khi xem lời giải
- 1Dự đoán: trả lời “Khi nào một lực thực sự truyền năng lượng cho vật bằng công cơ học?” bằng một câu trước khi xem công thức.
- 2Lập sổ năng lượng: chọn hệ, mốc, trạng thái đầu–cuối và đường truyền năng lượng.
- 3Phân loại: tách công, công suất, động năng, thế năng, cơ năng và phần hao phí.
- 4Đối chiếu: kiểm bằng đơn vị, đồ thị, dấu, trường hợp biên và một cách giải khác.
- 5Đúc kết: sau 24 giờ, tự giải thích hiện tượng mới rồi làm một câu ôn nối không mở bài.
02 • TỪ BẢN CHẤT ĐẾN QUY TẮC
Bốn lớp kiến thức cốt lõi
Chọn từng thẻ để học theo thứ tự: khái niệm → cách hiểu → ví dụ → phép kiểm.
Năng lượng
Năng lượng đặc trưng khả năng thực hiện công hoặc gây biến đổi; năng lượng có thể truyền và chuyển hóa, đơn vị SI là joule.
Hiểu thật dễKhông coi năng lượng là một chất chứa trong vật.
Ví dụPin truyền năng lượng cho mạch rồi chuyển thành sáng và nhiệt.
Mẹo nhớ đúng bản chấtTheo dõi hệ, dạng và đường truyền.
Lỗi phải tránhCó lực là chắc chắn có công.
03 • VẬT LÝ Ở NGAY QUANH EM
Bốn tình huống đời thường
Gia đình
Đẩy xe hàng truyền năng lượng bằng công.
Trường học
Giữ vật đứng yên có công cơ học lên vật bằng 0.
Giao thông – thể thao
Phanh xe: ma sát sinh công âm lên xe.
Khoa học – nghề nghiệp
Cần cẩu thực hiện công nâng tải.
04 • THÍ NGHIỆM CÓ KIỂM SOÁT
Phòng lab tương tác: Năng lượng. Công cơ học
Công cụ nhập F, s, α; lực kế và xe lăn nhẹ trên mặt bàn dài an toàn.
Không kéo vật nặng, không chạy theo xe lăn, giữ đường chuyển động trống và chặn mép bàn.
- Nêu dự đoán, xác định biến đo và điều kiện cần giữ cố định.
- Kiểm tra dụng cụ, thang đo, đơn vị và quy tắc an toàn.
- Đo/quan sát nhiều lần; ghi dữ liệu gốc, không sửa cho đẹp.
- Xử lí số liệu, đánh giá sai số và chỉ kết luận trong phạm vi bằng chứng.
Công cụ tính A=Fs cosα, phân loại công dương–âm–bằng 0 và kiểm góc 0°–180°.
Năng lượng đặc trưng khả năng thực hiện công hoặc gây biến đổi; năng lượng có thể truyền và chuyển hóa, đơn vị SI là joule.
Ô 2 là độ dịch chuyển s; ô 3 là góc α giữa F⃗ và s⃗
KẾT QUẢ CÓ KIỂM ĐIỀU KIỆNA = 15 J
Công dương: lực truyền năng lượng vào phần chuyển động đang xét.
05 • GIẢI TỪNG BƯỚC
Năm ví dụ tăng dần độ khó
F=20 N cùng hướng, s=5 m. Công?
Phân tíchKhóa mô hình năng lượng, liệt kê dữ kiện và điều kiện áp dụng.
- Chọn hệ, mốc thế năng, quá trình đầu–cuối và dạng năng lượng trao đổi.
- Đổi dữ kiện về hệ đơn vị tương thích và giữ dấu đại số.
- Áp dụng: Theo dõi hệ, dạng và đường truyền.
- Kiểm tra đơn vị, dấu, trường hợp biên và mức hợp lý của kết quả.
Kết luậnA=20·5=100 J.
Cách nhìn khácKiểm ngược bằng đồ thị, tỉ lệ, phép thế lại hoặc một mô phỏng an toàn.
06 • AI GIA SƯ GỢI MỞ
Hỏi để hiểu, không xin đáp án tắt
Trợ lý Năng lượng. Công cơ họcTình huống 1/30
Không coi năng lượng là một chất chứa trong vật.
07 • TỔNG BIÊN TẬP BẮT LỖI
Sai ở đâu và sửa thế nào?
✕ SaiCó lực là chắc chắn có công.
✓ SửaCần có độ dịch chuyển và thành phần lực theo chuyển dời.
✕ SaiNgười mỏi thì công cơ học lên vật luôn lớn.
✓ SửaCơ thể tiêu hao nội năng nhưng nếu vật đứng yên thì công cơ học lên vật bằng 0.
✕ SaiCông âm nghĩa là năng lượng âm.
✓ SửaDấu âm chỉ chiều truyền/biến đổi theo quy ước đang xét.
✕ SaiA=Fs dùng cho mọi góc.
✓ SửaCông thức tổng quát là A=Fs cosα.
08 • NHỚ NHANH, KHÔNG HỌC VẸT
Flashcard lõi kiến thức
1/6
09 • 20 BÀI TẬP • ĐÚNG 15% ÔN NỐI
Luyện năm mức, mỗi câu có năm lớp hướng dẫn
10 • TỰ CHẤM NGAY
Trắc nghiệm hiểu bản chất
—/10
Mục tiêu: ít nhất 8/10
1Nhận định nào đúng nhất về năng lượng?
2Nhận định nào đúng nhất về công của lực?
3Nhận định nào đúng nhất về dấu của công?
4Nhận định nào đúng nhất về công và biến đổi năng lượng?
5Nhận định nào đúng nhất về năng lượng?
6Nhận định nào đúng nhất về công của lực?
7Nhận định nào đúng nhất về dấu của công?
8Nhận định nào đúng nhất về công và biến đổi năng lượng?
9Kết quả dự kiến phù hợp nhất của hoạt động là gì?
10Quy tắc an toàn phù hợp nhất cho hoạt động là gì?
11 • ĐỒNG HÀNH ĐÚNG VAI
Góc phụ huynh và giáo viên
Phụ huynh
- Hỏi con giải thích bằng lời và hình trước khi dùng máy tính.
- Khuyến khích đo đồ vật/chuyển động chậm, an toàn trong nhà; không thử ngoài đường.
- Yêu cầu con nói rõ khi nào công thức không còn áp dụng.
Giáo viên
- Cho học sinh dự đoán và vẽ hệ trước khi xem công thức.
- Chấm cả mô hình, dữ liệu gốc, sai số, đơn vị, dấu và giới hạn kết luận.
- Không cho hoạt động có điện lưới, laser mạnh, vật rơi cao, vật nặng hoặc ném vào người.
12 • CHỐT BÀI
Năm điều phải tự nói lại được
- Theo dõi hệ, dạng và đường truyền.
- Góc giữa hai vectơ, không phải góc tùy ý.
- Đọc dấu bằng cosα.
- Lập trạng thái đầu–cuối và chọn hệ.
- Không công thức nào được dùng ngoài điều kiện của mô hình.
Nguồn đối chiếu phạm viMục lục Vật lí 10 – Kết nối tri thức ↗Định dạng đánh giá năng lực từ năm 2025 ↗Tham chiếu ôn tập Vật lí 10 tại Hà Nội, năm học 2025–2026 ↗Nội dung trên website được tự biên soạn, không sao chép nguyên văn sách giáo khoa.