Hiểu, trình bày và vận dụng được biến dạng và phân loại.
VẬT LÝ 6–12 • HỌC TỪ HIỆN TƯỢNG ĐẾN BẢN CHẤTChuẩn GDPT hiện hành • Định hướng Hà Nội
ƯỚC MƠ LỚNPHÒNG KHÁM PHÁ VẬT LÝ
Trang chủVẬT LÍ 10 • CHƯƠNG 7 • BÀI 33
Biến dạng của vật rắn
Vì sao một lò xo trở lại như cũ sau khi kéo nhẹ nhưng có thể hỏng khi kéo quá mạnh?
Lò xo cân chỉ đo đúng trong vùng mà lực và độ biến dạng còn tỉ lệ. Vượt giới hạn đàn hồi, vật không còn trở về hoàn toàn và công thức Hooke không được kéo dài chỉ vì phép tính vẫn cho ra số.
01 • HỌC XONG LÀM ĐƯỢC GÌ?
Mục tiêu quan sát được, không dùng từ mơ hồ
Hiểu, trình bày và vận dụng được đàn hồi và giới hạn.
Hiểu, trình bày và vận dụng được lực đàn hồi.
Hiểu, trình bày và vận dụng được định luật hooke.
Giải quyết tình huống thực tế bằng mô hình, số liệu, đơn vị, điều kiện và quy tắc an toàn.
Kiến thức cần gọi lại
- Lực đàn hồi ở THCS
- Đồ thị tỉ lệ thuận
- Đơn vị lực và độ dài
CHIẾN LƯỢC HỌC THÔNG MINH
Chu trình 5Đ: tự tìm ra bản chất trước khi xem lời giải
- 1Dự đoán: trả lời “Vì sao một lò xo trở lại như cũ sau khi kéo nhẹ nhưng có thể hỏng khi kéo quá mạnh?” bằng một câu trước khi xem công thức.
- 2Khóa điều kiện vật liệu–chất lưu: giới hạn đàn hồi, nhiệt độ, trạng thái đứng yên và mốc mặt thoáng.
- 3Đọc đồ thị và đơn vị: tách lực–áp suất, độ biến dạng–giới hạn, áp suất dư–tuyệt đối.
- 4Đối chiếu: kiểm bằng đơn vị, đồ thị, dấu, trường hợp biên và một cách giải khác.
- 5Đúc kết: sau 24 giờ, tự giải thích hiện tượng mới rồi làm một câu ôn nối không mở bài.
02 • TỪ BẢN CHẤT ĐẾN QUY TẮC
Bốn lớp kiến thức cốt lõi
Chọn từng thẻ để học theo thứ tự: khái niệm → cách hiểu → ví dụ → phép kiểm.
Biến dạng và phân loại
Ngoại lực có thể làm vật thay đổi hình dạng hoặc kích thước; biến dạng kéo và nén được nhận diện theo cặp lực tác dụng.
Hiểu thật dễCột nhà chủ yếu chịu nén; dây treo chủ yếu chịu kéo.
Ví dụKéo hai đầu lò xo ra ngoài gây biến dạng kéo.
Mẹo nhớ đúng bản chấtGọi đúng kiểu biến dạng trước khi tính.
Lỗi phải tránhMọi biến dạng đều mất đi khi bỏ lực.
03 • VẬT LÝ Ở NGAY QUANH EM
Bốn tình huống đời thường
Gia đình
Cân lò xo phải được hiệu chuẩn và không treo quá giới hạn đo.
Trường học
Giảm xóc xe dùng phần tử đàn hồi cùng bộ phận tiêu tán dao động; không phải chỉ có lò xo.
Giao thông – thể thao
Cột, dầm, dây cáp được thiết kế với giới hạn tải và hệ số an toàn.
Khoa học – nghề nghiệp
Đệm, nệm và vật liệu thể thao cần vừa đàn hồi vừa phân bố lực phù hợp.
04 • THÍ NGHIỆM CÓ KIỂM SOÁT
Phòng lab tương tác: Biến dạng của vật rắn
Giá, lò xo nhẹ, quả cân nhỏ, thước; mô phỏng nhập k, độ biến dạng và giới hạn đàn hồi giả định.
Đeo kính khi giáo viên yêu cầu; không kéo quá tải, không hướng lò xo vào mặt và không dùng lò xo gỉ/hỏng.
- Nêu dự đoán, xác định biến đo và điều kiện cần giữ cố định.
- Kiểm tra dụng cụ, thang đo, đơn vị và quy tắc an toàn.
- Đo/quan sát nhiều lần; ghi dữ liệu gốc, không sửa cho đẹp.
- Xử lí số liệu, đánh giá sai số và chỉ kết luận trong phạm vi bằng chứng.
Trong vùng đàn hồi, F tăng tuyến tính theo |Δℓ|; công cụ cảnh báo khi độ biến dạng vượt giới hạn đã nhập.
Ngoại lực có thể làm vật thay đổi hình dạng hoặc kích thước; biến dạng kéo và nén được nhận diện theo cặp lực tác dụng.
Ô 2 là độ biến dạng; ô 3 là giới hạn đàn hồi giả định, đều tính bằng cm
KẾT QUẢ CÓ KIỂM ĐIỀU KIỆNF_đh = 6 N
Δℓ=0,03 m ≤ 0,05 m; dùng F=k|Δℓ| trong giới hạn đàn hồi.
05 • GIẢI TỪNG BƯỚC
Năm ví dụ tăng dần độ khó
Lò xo dài tự nhiên 20 cm, dài 24 cm khi kéo. Δℓ?
Phân tíchKhóa mô hình biến dạng và phân loại, liệt kê dữ kiện và điều kiện áp dụng.
- Xác định vật/chất, mặt cắt hoặc mốc mặt thoáng và điều kiện của mô hình.
- Đổi dữ kiện về hệ đơn vị tương thích và giữ dấu đại số.
- Áp dụng: Gọi đúng kiểu biến dạng trước khi tính.
- Kiểm tra đơn vị, dấu, trường hợp biên và mức hợp lý của kết quả.
Kết luậnΔℓ=4 cm=0,04 m.
Cách nhìn khácKiểm ngược bằng đồ thị, tỉ lệ, phép thế lại hoặc một mô phỏng an toàn.
06 • AI GIA SƯ GỢI MỞ
Hỏi để hiểu, không xin đáp án tắt
Trợ lý Biến dạng của vật rắnTình huống 1/30
Cột nhà chủ yếu chịu nén; dây treo chủ yếu chịu kéo.
07 • TỔNG BIÊN TẬP BẮT LỖI
Sai ở đâu và sửa thế nào?
✕ SaiMọi biến dạng đều mất đi khi bỏ lực.
✓ SửaChỉ biến dạng đàn hồi trong giới hạn phù hợp mới phục hồi; có thể có biến dạng dư hoặc phá hủy.
✕ SaiLực đàn hồi cùng chiều với biến dạng.
✓ SửaLực đàn hồi chống lại nguyên nhân biến dạng, hướng về trạng thái tự nhiên.
✕ SaiF=kΔℓ đúng với mọi độ dãn.
✓ SửaĐịnh luật Hooke chỉ đúng trong giới hạn đàn hồi và vùng tuyến tính.
✕ SaiLò xo cứng hơn thì dãn nhiều hơn dưới cùng lực.
✓ SửaVì Δℓ=F/k, k lớn hơn thì dãn ít hơn khi cùng lực.
08 • NHỚ NHANH, KHÔNG HỌC VẸT
Flashcard lõi kiến thức
1/6
09 • 20 BÀI TẬP • ĐÚNG 15% ÔN NỐI
Luyện năm mức, mỗi câu có năm lớp hướng dẫn
10 • TỰ CHẤM NGAY
Trắc nghiệm hiểu bản chất
—/10
Mục tiêu: ít nhất 8/10
1Nhận định nào đúng nhất về biến dạng và phân loại?
2Nhận định nào đúng nhất về đàn hồi và giới hạn?
3Nhận định nào đúng nhất về lực đàn hồi?
4Nhận định nào đúng nhất về định luật hooke?
5Nhận định nào đúng nhất về biến dạng và phân loại?
6Nhận định nào đúng nhất về đàn hồi và giới hạn?
7Nhận định nào đúng nhất về lực đàn hồi?
8Nhận định nào đúng nhất về định luật hooke?
9Kết quả dự kiến phù hợp nhất của hoạt động là gì?
10Quy tắc an toàn phù hợp nhất cho hoạt động là gì?
11 • ĐỒNG HÀNH ĐÚNG VAI
Góc phụ huynh và giáo viên
Phụ huynh
- Hỏi con giải thích bằng lời và hình trước khi dùng máy tính.
- Khuyến khích đo đồ vật/chuyển động chậm, an toàn trong nhà; không thử ngoài đường.
- Yêu cầu con nói rõ khi nào công thức không còn áp dụng.
Giáo viên
- Cho học sinh dự đoán và vẽ hệ trước khi xem công thức.
- Chấm cả mô hình, dữ liệu gốc, sai số, đơn vị, dấu và giới hạn kết luận.
- Không cho hoạt động có điện lưới, laser mạnh, vật rơi cao, vật nặng hoặc ném vào người.
12 • CHỐT BÀI
Năm điều phải tự nói lại được
- Gọi đúng kiểu biến dạng trước khi tính.
- Không dùng Hooke ngoài giới hạn đàn hồi.
- Vectơ lực phục hồi ngược biến dạng.
- Đổi cm sang m và kiểm giới hạn đàn hồi trước.
- Không công thức nào được dùng ngoài điều kiện của mô hình.
Nguồn đối chiếu phạm viMục lục Vật lí 10 – Kết nối tri thức ↗Định dạng đánh giá năng lực từ năm 2025 ↗Tham chiếu ôn tập Vật lí 10 tại Hà Nội, năm học 2025–2026 ↗Nội dung trên website được tự biên soạn, không sao chép nguyên văn sách giáo khoa.