Hiểu, trình bày và vận dụng được động năng.
VẬT LÝ 6–12 • HỌC TỪ HIỆN TƯỢNG ĐẾN BẢN CHẤTChuẩn GDPT hiện hành • Định hướng Hà Nội
ƯỚC MƠ LỚNPHÒNG KHÁM PHÁ VẬT LÝ
Trang chủVẬT LÍ 11 • CHƯƠNG 1 • BÀI 5
Động năng. Thế năng. Sự chuyển hóa năng lượng trong dao động điều hòa
Năng lượng đi đâu khi vật chậm dần về biên rồi quay lại?
Khi con lắc lò xo qua giữa, nó nhanh nhất; tới biên, nó dừng tức thời. Năng lượng không biến mất: trong mô hình không ma sát, động năng và thế năng liên tục đổi vai.
01 • HỌC XONG LÀM ĐƯỢC GÌ?
Mục tiêu quan sát được, không dùng từ mơ hồ
Hiểu, trình bày và vận dụng được thế năng.
Hiểu, trình bày và vận dụng được cơ năng.
Hiểu, trình bày và vận dụng được nhịp chuyển hóa.
Giải quyết tình huống thực tế bằng mô hình, dữ liệu, đơn vị, điều kiện và quy tắc an toàn.
Kiến thức cần gọi lại
- Động năng và thế năng
- v²=ω²(A²−x²)
- Định luật bảo toàn cơ năng
CHIẾN LƯỢC HỌC THÔNG MINH
Chu trình 5Đ: tự tìm ra bản chất trước khi xem lời giải
- 1Dự đoán: trả lời “Năng lượng đi đâu khi vật chậm dần về biên rồi quay lại?” bằng một câu trước khi mở công thức.
- 2Định vị: vẽ vị trí cân bằng, hai biên, chiều dương và đồng hồ pha.
- 3Đồng bộ bốn biểu diễn: hiện tượng ↔ x(t) ↔ đồ thị ↔ véc-tơ quay/năng lượng.
- 4Đối chiếu: kiểm dấu, đơn vị, pha, trường hợp biên và điều kiện thí nghiệm.
- 5Đúc kết: sau 24 giờ, tự giải thích một tình huống mới rồi làm một câu ôn nối không mở bài.
02 • TỪ BẢN CHẤT ĐẾN QUY TẮC
Bốn lớp kiến thức cốt lõi
Chọn từng thẻ để học theo thứ tự: khái niệm → cách hiểu → ví dụ → phép kiểm.
Động năng
Wđ=mv²/2. Với dao động điều hòa, Wđ=mω²(A²−x²)/2 nếu mô hình bảo toàn.
Hiểu thật dễĐộng năng lớn nhất ở cân bằng và bằng 0 ở hai biên.
Ví dụm=0,5 kg, v=0,4 m/s cho Wđ=0,04 J.
Mẹo nhớ đúng bản chấtWđ phụ thuộc v² nên không âm.
Lỗi phải tránhỞ biên, cơ năng bằng 0 vì v=0.
03 • VẬT LÝ Ở NGAY QUANH EM
Bốn tình huống đời thường
Gia đình
Xích đu thật mất cơ năng dần do ma sát và cản không khí.
Trường học
Đệm giảm chấn biến cơ năng rung thành nội năng để hệ bớt rung.
Giao thông – âm nhạc
Nhạc cụ duy trì âm bằng cách bổ sung năng lượng đã hao hụt.
Khoa học – công nghệ
Kĩ thuật rung theo dõi năng lượng để phát hiện mất cân bằng hoặc hư hỏng.
04 • THÍ NGHIỆM CÓ KIỂM SOÁT
Phòng lab tương tác: Động năng. Thế năng. Sự chuyển hóa năng lượng trong dao động điều hòa
Mô phỏng nhập m, ω, A, x; biểu đồ Wđ–Wt–W và kiểm điều kiện |x|≤A.
Không kéo lò xo quá giới hạn, không dùng vật nặng; mô hình thực chỉ do giáo viên bố trí ở biên độ nhỏ.
- Nêu dự đoán và xác định biến độc lập, biến phụ thuộc, biến cần giữ cố định.
- Kiểm tra dụng cụ, đơn vị, thang đo và quy tắc an toàn.
- Đo hoặc quan sát nhiều lần; giữ dữ liệu gốc và mốc thời gian/vị trí.
- Xử lí dữ liệu, so với mô hình và nêu rõ sai số cùng giới hạn kết luận.
Công cụ cho Wđ+Wt=W không đổi trong mô hình và cảnh báo khi |x|>A.
Wđ=mv²/2. Với dao động điều hòa, Wđ=mω²(A²−x²)/2 nếu mô hình bảo toàn.
Ô 2 là ω; ô 3 là biên độ A; mô hình không tiêu tán
KẾT QUẢ CÓ KIỂM ĐIỀU KIỆNW = ½mω²A² = 0,004 J
Tại |x|=A/2: W_t=0,001 J và W_đ=0,003 J trong mô hình không tiêu tán.
05 • GIẢI TỪNG BƯỚC
Năm ví dụ tăng dần độ khó
m=0,2 kg, v=0,5 m/s. Wđ?
Phân tíchKhóa mô hình động năng, gọi đúng đại lượng và điều kiện.
- Xác định vị trí cân bằng, chiều dương, biên độ, pha và mốc thời gian.
- Đổi mọi dữ kiện về đơn vị tương thích; nếu có góc pha thì dùng radian.
- Áp dụng: Wđ phụ thuộc v² nên không âm.
- Kiểm tra đơn vị, dấu, miền giá trị và điều kiện của mô hình.
Kết luậnWđ=0,5·0,2·0,5²=0,025 J.
Cách nhìn khácKiểm lại bằng đồ thị, vectơ, tỉ lệ, định luật bảo toàn, dữ liệu thực nghiệm hoặc mô phỏng tương tác.
06 • AI GIA SƯ GỢI MỞ
Hỏi để hiểu, không xin đáp án tắt
Trợ lý Động năng. Thế năng. Sự chuyển hóa năng lượng trong dao động điều hòaTình huống 1/30
Động năng lớn nhất ở cân bằng và bằng 0 ở hai biên.
07 • TỔNG BIÊN TẬP BẮT LỖI
Sai ở đâu và sửa thế nào?
✕ SaiỞ biên, cơ năng bằng 0 vì v=0.
✓ SửaChỉ động năng bằng 0; thế năng bằng cơ năng và cực đại.
✕ SaiThế năng đàn hồi kx²/2 có thể âm khi x<0.
✓ Sửax² không âm; dấu x chỉ hướng biến dạng.
✕ SaiCơ năng luôn bảo toàn cho mọi dao động.
✓ SửaDao động tắt dần có cơ năng giảm do năng lượng chuyển ra môi trường.
✕ SaiWđ và Wt có cùng chu kì T như li độ.
✓ SửaChúng phụ thuộc bình phương sin/cos nên chu kì T/2.
08 • NHỚ NHANH, KHÔNG HỌC VẸT
Flashcard lõi kiến thức
1/6
09 • 20 BÀI TẬP • ĐÚNG 15% ÔN NỐI
Luyện năm mức, mỗi câu có năm lớp hướng dẫn
10 • TỰ CHẤM NGAY
Trắc nghiệm hiểu bản chất
—/10
Mục tiêu: ít nhất 8/10
1Nhận định nào đúng nhất về động năng?
2Nhận định nào đúng nhất về thế năng?
3Nhận định nào đúng nhất về cơ năng?
4Nhận định nào đúng nhất về nhịp chuyển hóa?
5Nhận định nào đúng nhất về động năng?
6Nhận định nào đúng nhất về thế năng?
7Nhận định nào đúng nhất về cơ năng?
8Nhận định nào đúng nhất về nhịp chuyển hóa?
9Kết quả dự kiến nào phù hợp nhất với mô hình?
10Quy tắc an toàn phù hợp nhất cho hoạt động là gì?
11 • ĐỒNG HÀNH ĐÚNG VAI
Góc phụ huynh và giáo viên
Phụ huynh
- Hỏi con mô tả hiện tượng bằng lời và hình trước khi bấm máy.
- Chỉ khuyến khích thí nghiệm biên độ nhỏ, âm lượng thấp hoặc nguồn pin thấp áp với dụng cụ an toàn phù hợp bài.
- Yêu cầu con nói rõ khi nào công thức không còn áp dụng.
Giáo viên
- Yêu cầu học sinh dự đoán và vẽ trạng thái trước khi viết phương trình.
- Chấm cả mô hình, đồ thị, dấu/chiều hoặc pha, dữ liệu gốc, sai số, đơn vị và giới hạn kết luận.
- Giữ mức âm an toàn; không dùng điện lưới, nguồn cao áp, tụ chưa xả, vật treo nặng hoặc dây căng nguy hiểm.
12 • CHỐT BÀI
Năm điều phải tự nói lại được
- Wđ phụ thuộc v² nên không âm.
- Wt∝x², không phụ thuộc dấu x.
- Bảo toàn chỉ khi mô hình không tiêu tán/ngoại lực làm công.
- Năng lượng lặp nhanh gấp đôi li độ.
- Công thức chỉ có nghĩa trong đúng mô hình, quy ước dấu/chiều hoặc pha và điều kiện áp dụng.
Nguồn đối chiếu phạm viMục lục Vật lí 11 – Kết nối tri thức ↗Định dạng đánh giá năng lực từ năm 2025 ↗Tham chiếu ôn tập Vật lí 11 tại Hà Nội, năm học 2025–2026 ↗Nội dung trên website được tự biên soạn, không sao chép nguyên văn sách giáo khoa.