Có ý kiến thì phải có lí do

Theo tôi, lớp nên có mười phút đọc tự chọn vào đầu buổi sinh hoạt cuối tuần. Trong mười phút ấy, mỗi bạn được đọc truyện, thơ, sách khoa học hoặc một bài báo phù hợp với lứa tuổi; không ai phải làm phiếu và không cuốn nào bị chấm điểm.

Trước hết, quyền tự chọn giúp người chưa quen đọc có một lối vào dễ hơn. Bạn thích bóng đá có thể bắt đầu bằng một bài viết về cầu thủ; bạn mê động vật có thể đọc vài trang về loài mèo. Khi đã tìm được điều mình tò mò, việc mở sách bớt giống một nhiệm vụ bị giao.

Có người lo mười phút sẽ làm buổi sinh hoạt bị ngắn. Băn khoăn ấy hợp lí, vì lớp vẫn cần thời gian nhận xét và bàn việc chung. Tuy vậy, lớp có thể thử trong ba tuần, đặt đồng hồ đúng mười phút rồi cùng xem hoạt động có ảnh hưởng công việc hay không. Một đề nghị nhỏ nên được kiểm bằng việc làm nhỏ, thay vì tranh luận mãi bằng phỏng đoán.

Mười phút không biến tất cả học sinh thành người mê sách. Nó chỉ tạo một khoảng yên để mỗi người gặp một trang mình tự chọn. Với tôi, chừng ấy đã đủ để thử.

Trong truyện ‘Ba hạt đậu của bà Năm’, cô em út thường được nhớ vì đã nấu cháo mời bà con. Nhưng theo tôi, điều đáng quý hơn là cô biết làm cho một vật nhỏ tiếp tục sinh ích lợi.

Cô không giữ hạt đậu trong lụa và cũng không dùng nó cho một bữa ăn. Cô gieo hạt, tưới bằng phần nước rửa rau còn sạch, rồi gọi hai anh cùng chống lại giàn cây khi gió lớn. Chuỗi việc ấy cho thấy cô chăm chỉ và biết hợp tác; bát đậu đầy không phải phần thưởng rơi xuống bất ngờ.

Khi thu hoạch, cô giữ một nắm làm giống và dùng phần còn lại để nấu cháo. Một lựa chọn lo cho ngày sau đứng cạnh một lựa chọn sẻ chia ở hiện tại. Vì vậy, chiếc chìa khóa khu vườn bà Năm trao cuối truyện là kết quả phù hợp với cách cô đã sống, chứ không chỉ là phần thưởng cho một việc tốt duy nhất.

Sau giờ trực nhật, An nói: ‘Tổ mình làm quá chậm. Các bạn chẳng có ý thức gì cả.’ Cả nhóm im lặng; một bạn quay đi vì cho rằng An đang trách mình.

Bình đợi mọi người cất chổi rồi nói: ‘Hôm nay tổ mất mười lăm phút mới chia xong việc. Lúc đầu có ba bạn cùng lau bảng nhưng chưa ai mang rác xuống. Tuần sau, mình thử ghi bốn việc lên bảng và mỗi người nhận một việc trước khi bắt đầu nhé.’

An muốn công việc nhanh hơn, Bình cũng vậy. Khác biệt nằm ở cách bảo vệ ý kiến: An gắn nhãn cho con người; Bình nêu việc quan sát được, chỉ ra nguyên nhân có thể sửa và đề nghị một cách làm cụ thể.