- Nắm lục lạp, ti thể, ATP và enzyme ở Sinh học 10.
- Biết CO₂, nước và ion đi vào cây từ Bài 1.
- Nhớ phân tử hữu cơ lưu giữ hoá năng trong liên kết.
SINH HỌC 6–12 • HIỂU SỰ SỐNG BẰNG CẤU TRÚC, CƠ CHẾ VÀ BẰNG CHỨNGMôn lựa chọn THPT • Tự biên soạn
ƯỚC MƠ LỚNPHÒNG KHÁM PHÁ SỰ SỐNG
Trang chủMÔN SINH HỌC THPT • BÀI 2 • ĐÃ KIỂM NỘI DUNG
Quang hợp và hô hấp ở thực vật
Cây biến năng lượng ánh sáng thành hoá năng rồi huy động năng lượng ấy như thế nào, và vì sao hai quá trình không phải hai mũi tên đảo ngược đơn giản?
Một chiếc lá ban ngày vừa quang hợp vừa hô hấp. Một hạt đang nảy mầm gần như chưa quang hợp nhưng hô hấp mạnh. Theo dõi nơi diễn ra, chất trung gian, năng lượng và điều kiện sẽ giúp tránh lối học phương trình rời rạc.
125–140 phútnhịp tự học4lõi kiến thức20bài luyện6câu tự chấm
01 • ĐỊNH VỊ TRƯỚC KHI HỌC
Biết nền nào cần gọi lại, đích nào phải đạt
- Nêu khái niệm, phương trình khái quát và vai trò của quang hợp.
- Giải thích pha sáng, đồng hoá carbon và thích nghi C3–C4–CAM ở mức chương trình.
- Phân tích nhân tố, quang hợp–năng suất và ứng dụng.
- Trình bày hô hấp thực vật, nhân tố, ứng dụng và quan hệ với quang hợp.
Chu trình 7 phút cho mỗi ý1 phút gọi nền2 phút đọc lõi1 phút vẽ cấu trúc1 phút nêu cơ chế1 phút phản ví dụ1 phút tự kiểm
02 • CẤU TRÚC – CHỨC NĂNG – BẰNG CHỨNG
Bốn lớp kiến thức cốt lõi
Tự nói trước khi mở ví dụ và giới hạn.
Quang hợp và pha sáng
Quang hợp dùng năng lượng ánh sáng để tổng hợp chất hữu cơ từ CO₂ và nước, đồng thời giải phóng O₂; phương trình khái quát thường viết 6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂ dưới ánh sáng và hệ sắc tố. Ở màng thylakoid, sắc tố hấp thụ ánh sáng, nước bị oxi hoá giải phóng O₂, chuỗi truyền electron tạo ATP và NADPH.
Hiểu thật dễPha sáng không 'làm ra đường' trực tiếp; nó nạp hai dạng năng lượng–khử để pha cố định carbon sử dụng.
Ví dụ có tác dụngSắc tố hấp thụ không đều các bước sóng; màu lá phản ánh phần ánh sáng được phản xạ/truyền qua chứ không phải toàn bộ ánh sáng cây dùng.
Móc nhớ đúngÁnh sáng → electron → ATP + NADPH; O₂ đến từ nước.
Không được suy diễnNói O₂ quang hợp đến trực tiếp từ CO₂ hoặc pha sáng tạo glucose ngay lập tức.
03 • TÌM HIỂU AN TOÀN
Phân tích dữ liệu ánh sáng–quang hợp có đối chứng
Bộ dữ liệu số bọt khí/oxygen hoặc nồng độ CO₂ ở 5 mức ánh sáng, giấy đồ thị hoặc bảng tính.
Ưu tiên dữ liệu có sẵn; nếu dùng cây thuỷ sinh, không dùng nguồn điện gần nước và không nếm/tiếp xúc hoá chất chỉ thị.
- Vẽ đồ thị tốc độ quang hợp theo cường độ ánh sáng, ghi đơn vị.
- Xác định đoạn tăng, gần bão hoà và điểm bất thường.
- Đề xuất yếu tố có thể trở thành giới hạn ở đoạn bão hoà.
- So sánh với nhóm tối/đối chứng và viết kết luận kèm một giới hạn của chỉ báo.
Tốc độ biểu kiến tăng khi ánh sáng tăng rồi tiến tới bão hoà; nhóm tối không cho cùng xu hướng.
Bọt khí không luôn bằng lượng O₂ chính xác; nhiệt độ và kích thước mẫu có thể gây nhiễu.
04 • NỐI ĐỜI SỐNG
Ba tình huống để dùng kiến thức
Nhà kính
Ánh sáng, CO₂, nhiệt độ và nước phải được điều khiển như hệ; tăng một yếu tố khi yếu tố khác giới hạn gây lãng phí.
Bảo quản nông sản
Giảm nhiệt độ và độ ẩm phù hợp làm chậm hô hấp–hư hỏng, nhưng từng sản phẩm có ngưỡng và cần tránh tổn thương lạnh.
Biến đổi khí hậu
CO₂ tăng không tự bảo đảm cây tăng trưởng: nóng, hạn, dinh dưỡng và sâu bệnh cùng chi phối.
05 • TỔNG BIÊN TẬP BẮT LỖI
Sửa đúng và vừa bằng chứng
✕ SaiPha tối chỉ diễn ra trong bóng tối.
✓ SửaPha cố định carbon không dùng ánh sáng trực tiếp nhưng phụ thuộc ATP–NADPH của pha sáng và thường diễn ra khi có ánh sáng.
✕ SaiC4 và CAM là cùng một cơ chế.
✓ SửaC4 tách không gian; CAM tách thời gian giữa cố định CO₂ ban đầu và chu trình Calvin.
✕ SaiCây chỉ hô hấp vào ban đêm.
✓ SửaTế bào sống hô hấp cả ngày lẫn đêm; ban ngày mô xanh đồng thời quang hợp.
✕ SaiQuang hợp là phương trình đảo chiều của hô hấp.
✓ SửaSản phẩm tổng quát có liên hệ nhưng đường phản ứng, enzyme, bào quan và chuyển năng lượng khác nhau.
06 • GỌI LẠI CHỦ ĐỘNG
Đóng tài liệu rồi tự trả lời
1/4
07 • LUYỆN 5 MỨC • KHÓA 85%–15%
20 câu: 17 câu bài hiện tại, 3 câu nền đã học
Không câu nào cần kiến thức của bài hoặc chương phía sau.
17 câu • 85%Kiến thức bài hiện tại3 câu • 15%Nền cũ có ghi nguồn
Câu 1Giải thích “Quang hợp và pha sáng” bằng lời của em.BÀI HIỆN TẠI • 85%+
Gợi ýÁnh sáng → electron → ATP + NADPH; O₂ đến từ nước.
Đáp án mẫuQuang hợp dùng năng lượng ánh sáng để tổng hợp chất hữu cơ từ CO₂ và nước, đồng thời giải phóng O₂; phương trình khái quát thường viết 6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂ dưới ánh sáng và hệ sắc tố. Ở màng thylakoid, sắc tố hấp thụ ánh sáng, nước bị oxi hoá giải phóng O₂, chuỗi truyền electron tạo ATP và NADPH.
Vì saoPha sáng không 'làm ra đường' trực tiếp; nó nạp hai dạng năng lượng–khử để pha cố định carbon sử dụng.
Câu 5Giải thích “Nhân tố và năng suất” bằng lời của em.BÀI HIỆN TẠI • 85%+
Gợi ýGiới hạn thay đổi → đường cong không tăng vô hạn → năng suất là kết quả ròng.
Đáp án mẫuTốc độ quang hợp phụ thuộc ánh sáng, nồng độ CO₂, nhiệt độ, nước, dinh dưỡng và diện tích lá; yếu tố đang thiếu nhất có thể giới hạn. Năng suất sinh học là lượng chất khô tích luỹ; năng suất kinh tế là phần con người thu hoạch. Tăng quang hợp chỉ làm tăng năng suất khi hô hấp, vận chuyển, cơ quan chứa và điều kiện khác không trở thành nút thắt.
Vì saoĐồ thị quang hợp thường tăng rồi bão hoà; vượt ngưỡng có thể gây ức chế. Không thể tăng một yếu tố mãi và mong năng suất tăng mãi.
08 • TỰ CHẤM
Sáu câu kiểm tra hiểu bản chất
—/6
Mục tiêu: ít nhất 5/6
1Oxygen giải phóng trong quang hợp có nguồn trực tiếp từ
2Sản phẩm năng lượng của pha sáng dùng cho Calvin là
3CAM thích nghi khô hạn chủ yếu nhờ
4Khi đồ thị quang hợp bão hoà ánh sáng
5Hô hấp thực vật có vai trò
6Quan hệ đúng là
09 • ĐỒNG HÀNH ĐÚNG VAI
Phụ huynh không dạy thay; giáo viên không chấm nhớ máy móc
Phụ huynh
- Cho con giải thích một đồ thị thay vì học thuộc hai phương trình.
- Không tự làm thí nghiệm với cồn, dung môi sắc tố hoặc lửa tại nhà.
- Hỏi 'yếu tố nào đang giới hạn?' khi bàn về cây trồng, tránh mẹo tăng năng suất tuyệt đối.
Giáo viên
- Tách rõ O₂ từ nước, ATP/NADPH pha sáng và sản phẩm trực tiếp của Calvin.
- Dạy C3–C4–CAM bằng trục không gian–thời gian–đổi chác nước/năng lượng.
- Hoạt động dùng dữ liệu có đối chứng an toàn; nếu thực hành sắc tố cần quy trình phòng thí nghiệm và giám sát.
10 • CHỐT BÀI
Năm câu phải tự nói lại được
- Quang hợp chuyển năng lượng ánh sáng thành hoá năng và cố định carbon thành chất hữu cơ.
- Pha sáng tạo ATP–NADPH và O₂; Calvin dùng ATP–NADPH để khử CO₂.
- C4 tách không gian, CAM tách thời gian để thích nghi điều kiện bất lợi.
- Quang hợp và năng suất bị giới hạn bởi nhiều yếu tố, không tăng vô hạn.
- Hô hấp huy động năng lượng từ chất hữu cơ và liên hệ chặt nhưng không đảo ngược đơn giản với quang hợp.
Nguồn khóa phạm vi chương trìnhChương trình GDPT môn Sinh học – Bộ GDĐT ↗NCBI Bookshelf – Molecular Biology of the Cell ↗NCBI Bookshelf – Chloroplasts and photosynthesis ↗WHO – Healthy diet ↗WHO – Tobacco ↗WHO – Vaccines and immunization ↗CDC – How vaccines work ↗NIDDK – Your kidneys & how they work ↗NCBI Bookshelf – Neuroscience ↗NCBI Bookshelf – Plant Development ↗NCBI Bookshelf – Developmental Biology ↗WHO – Family planning and contraception ↗WHO – Emergency contraception ↗WHO – Sexually transmitted infections ↗Nội dung do Ước Mơ Lớn tự biên soạn theo chương trình, không sao chép nguyên văn một bộ sách giáo khoa.