Trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng ở sinh vật
Cần nắmPhân tích trao đổi nước – khoáng, quang hợp, hô hấp ở thực vật; dinh dưỡng, hô hấp, tuần hoàn, miễn dịch, bài tiết và cân bằng nội môi ở động vật.
Dễ nhầmTách rời cơ quan khỏi hệ thống; coi quang hợp là ngược hoàn toàn với hô hấp; dùng một chỉ số sinh lí để kết luận toàn bộ sức khoẻ.
Trao đổi chất ở thực vậtCơ thể thực vật là hệ mở trao đổi vật chất, chuyển năng lượng và tự điều hoà.Dễ nhầm: Cây lấy thức ăn sẵn từ đất qua rễ. → Rễ lấy nước và ion khoáng; phần lớn carbon của chất hữu cơ đến từ CO₂ được đồng hoá khi quang hợp.Quang hợp và hô hấp ở thực vậtQuang hợp chuyển năng lượng ánh sáng thành hoá năng và cố định carbon thành chất hữu cơ.Dễ nhầm: Pha tối chỉ diễn ra trong bóng tối. → Pha cố định carbon không dùng ánh sáng trực tiếp nhưng phụ thuộc ATP–NADPH của pha sáng và thường diễn ra khi có ánh sáng.Dinh dưỡng và tiêu hoá ở động vậtDinh dưỡng gồm lấy thức ăn, tiêu hoá, hấp thu và đồng hoá.Dễ nhầm: Tiêu hoá và hấp thu là một quá trình. → Tiêu hoá phân giải thức ăn; hấp thu chuyển sản phẩm qua biểu mô vào môi trường trong.Hô hấp và tuần hoànTrao đổi khí hiệu quả cần bề mặt mỏng, ẩm, rộng và duy trì gradient.Dễ nhầm: Động mạch luôn mang máu giàu oxygen. → Động mạch được định nghĩa là dẫn máu rời tim; động mạch phổi mang máu ít O₂.Miễn dịchMiễn dịch gồm hàng rào, đáp ứng bẩm sinh và thích ứng phối hợp.Dễ nhầm: Miễn dịch mạnh hơn luôn tốt hơn. → Đáp ứng cần đúng mục tiêu và mức; quá mức hoặc nhầm mục tiêu có thể gây dị ứng, tự miễn và tổn thương.Bài tiết và cân bằng nội môiBài tiết loại chất thải/dư và góp phần duy trì nội môi.Dễ nhầm: Nội môi ổn định nghĩa là các chỉ số không thay đổi. → Các chỉ số dao động quanh khoảng thích hợp và được điều chỉnh liên tục — đó là cân bằng động.