Hiểu, trình bày và vận dụng được hợp lực.
VẬT LÝ 6–12 • HỌC TỪ HIỆN TƯỢNG ĐẾN BẢN CHẤTChuẩn GDPT hiện hành • Định hướng Hà Nội
ƯỚC MƠ LỚNPHÒNG KHÁM PHÁ VẬT LÝ
Trang chủVẬT LÍ 10 • CHƯƠNG 3 • BÀI 13
Tổng hợp và phân tích lực. Cân bằng lực
Nhiều lực cùng tác dụng có thể thay bằng một lực duy nhất như thế nào?
Hai người kéo một thùng theo hai hướng không thể cộng hai số lực một cách máy móc. Hợp lực phải giữ được cả độ lớn lẫn hướng tác dụng của toàn bộ các lực.
01 • HỌC XONG LÀM ĐƯỢC GÌ?
Mục tiêu quan sát được, không dùng từ mơ hồ
Hiểu, trình bày và vận dụng được hai lực đồng quy.
Hiểu, trình bày và vận dụng được phân tích lực.
Hiểu, trình bày và vận dụng được cân bằng chất điểm.
Giải quyết tình huống thực tế bằng mô hình, số liệu, đơn vị, điều kiện và quy tắc an toàn.
Kiến thức cần gọi lại
- Biểu diễn vectơ lực
- Quy tắc hình bình hành
- Sin, cos trong tam giác vuông
CHIẾN LƯỢC HỌC THÔNG MINH
Chu trình 5Đ: tự tìm ra bản chất trước khi xem lời giải
- 1Dự đoán: trả lời “Nhiều lực cùng tác dụng có thể thay bằng một lực duy nhất như thế nào?” bằng một câu trước khi xem công thức.
- 2Cô lập: chọn đúng vật/hệ cần xét, chỉ vẽ các lực tác dụng lên hệ ấy.
- 3Chiếu lực: viết phương trình vectơ trước, chiếu theo trục sau, không tự thêm lực.
- 4Đối chiếu: kiểm bằng đơn vị, đồ thị, dấu, trường hợp biên và một cách giải khác.
- 5Đúc kết: sau 24 giờ, tự giải thích hiện tượng mới rồi làm một câu ôn nối không mở bài.
02 • TỪ BẢN CHẤT ĐẾN QUY TẮC
Bốn lớp kiến thức cốt lõi
Chọn từng thẻ để học theo thứ tự: khái niệm → cách hiểu → ví dụ → phép kiểm.
Hợp lực
Tổng hợp lực là thay các lực đồng thời bằng một lực có tác dụng tương đương: F⃗ = F⃗₁+F⃗₂+…
Hiểu thật dễCộng lực là cộng vectơ, không chỉ cộng độ lớn.
Ví dụHai lực 3 N và 4 N vuông góc cho hợp lực 5 N.
Mẹo nhớ đúng bản chấtVẽ chung điểm đặt rồi dùng quy tắc vectơ.
Lỗi phải tránhHợp lực luôn bằng F₁+F₂.
03 • VẬT LÝ Ở NGAY QUANH EM
Bốn tình huống đời thường
Gia đình
Hai quai túi chia lực theo hai hướng.
Trường học
Dây treo bảng cần được bố trí đối xứng.
Giao thông – thể thao
Tàu kéo phối hợp hướng lực khi lai dắt.
Khoa học – nghề nghiệp
Kĩ sư phân tích tải theo các trục kết cấu.
04 • THÍ NGHIỆM CÓ KIỂM SOÁT
Phòng lab tương tác: Tổng hợp và phân tích lực. Cân bằng lực
Mô phỏng hai lực đồng quy; vòng nhỏ, ba lực kế, dây nhẹ và bảng góc trong bộ thí nghiệm.
Chỉ dùng lực nhỏ trong giới hạn dụng cụ; không kéo dây gần mặt, không treo vật nặng hoặc dùng dây có nguy cơ bật.
- Nêu dự đoán, xác định biến đo và điều kiện cần giữ cố định.
- Kiểm tra dụng cụ, thang đo, đơn vị và quy tắc an toàn.
- Đo/quan sát nhiều lần; ghi dữ liệu gốc, không sửa cho đẹp.
- Xử lí số liệu, đánh giá sai số và chỉ kết luận trong phạm vi bằng chứng.
Công cụ trả hợp lực đúng theo F₁, F₂, α và kiểm tra miền |F₁−F₂| ≤ F ≤ F₁+F₂.
Tổng hợp lực là thay các lực đồng thời bằng một lực có tác dụng tương đương: F⃗ = F⃗₁+F⃗₂+…
Ô 2 là F₂; ô 3 là góc α giữa hai lực
KẾT QUẢ CÓ KIỂM ĐIỀU KIỆNF = 10 N
Dùng F = √(F₁²+F₂²+2F₁F₂cosα). Phép kiểm: 2 N ≤ F ≤ 14 N.
05 • GIẢI TỪNG BƯỚC
Năm ví dụ tăng dần độ khó
Hai lực cùng hướng 6 N và 4 N. Hợp lực?
Phân tíchKhóa mô hình hợp lực, liệt kê dữ kiện và điều kiện áp dụng.
- Cô lập vật/hệ, vẽ đủ lực ngoài rồi chọn trục chiếu thuận lợi.
- Đổi dữ kiện về hệ đơn vị tương thích và giữ dấu đại số.
- Áp dụng: Vẽ chung điểm đặt rồi dùng quy tắc vectơ.
- Kiểm tra đơn vị, dấu, trường hợp biên và mức hợp lý của kết quả.
Kết luậnF = 10 N, cùng hướng hai lực.
Cách nhìn khácKiểm ngược bằng đồ thị, tỉ lệ, phép thế lại hoặc một mô phỏng an toàn.
06 • AI GIA SƯ GỢI MỞ
Hỏi để hiểu, không xin đáp án tắt
Trợ lý Tổng hợp và phân tích lực. Cân bằng lựcTình huống 1/30
Cộng lực là cộng vectơ, không chỉ cộng độ lớn.
07 • TỔNG BIÊN TẬP BẮT LỖI
Sai ở đâu và sửa thế nào?
✕ SaiHợp lực luôn bằng F₁+F₂.
✓ SửaChỉ đúng khi hai lực cùng hướng; phải xét góc giữa các vectơ.
✕ SaiHai lực cân bằng là hai lực bằng nhau bất kì.
✓ SửaChúng phải cùng tác dụng lên một vật, cùng giá, ngược chiều và bằng độ lớn.
✕ SaiΣF⃗=0 thì vật luôn đứng yên.
✓ SửaGia tốc bằng 0; vận tốc có thể bằng 0 hoặc không đổi khác 0.
✕ SaiPhân tích lực theo hướng nào cũng cho cùng các số.
✓ SửaThành phần phụ thuộc hệ trục, còn vectơ lực gốc không đổi.
08 • NHỚ NHANH, KHÔNG HỌC VẸT
Flashcard lõi kiến thức
1/6
09 • 20 BÀI TẬP • ĐÚNG 15% ÔN NỐI
Luyện năm mức, mỗi câu có năm lớp hướng dẫn
10 • TỰ CHẤM NGAY
Trắc nghiệm hiểu bản chất
—/10
Mục tiêu: ít nhất 8/10
1Nhận định nào đúng nhất về hợp lực?
2Nhận định nào đúng nhất về hai lực đồng quy?
3Nhận định nào đúng nhất về phân tích lực?
4Nhận định nào đúng nhất về cân bằng chất điểm?
5Nhận định nào đúng nhất về hợp lực?
6Nhận định nào đúng nhất về hai lực đồng quy?
7Nhận định nào đúng nhất về phân tích lực?
8Nhận định nào đúng nhất về cân bằng chất điểm?
9Kết quả dự kiến phù hợp nhất của hoạt động là gì?
10Quy tắc an toàn phù hợp nhất cho hoạt động là gì?
11 • ĐỒNG HÀNH ĐÚNG VAI
Góc phụ huynh và giáo viên
Phụ huynh
- Hỏi con giải thích bằng lời và hình trước khi dùng máy tính.
- Khuyến khích đo đồ vật/chuyển động chậm, an toàn trong nhà; không thử ngoài đường.
- Yêu cầu con nói rõ khi nào công thức không còn áp dụng.
Giáo viên
- Cho học sinh dự đoán và vẽ hệ trước khi xem công thức.
- Chấm cả mô hình, dữ liệu gốc, sai số, đơn vị, dấu và giới hạn kết luận.
- Không cho hoạt động có điện lưới, laser mạnh, vật rơi cao, vật nặng hoặc ném vào người.
12 • CHỐT BÀI
Năm điều phải tự nói lại được
- Vẽ chung điểm đặt rồi dùng quy tắc vectơ.
- Kiểm biên α=0° và α=180°.
- Góc đo từ trục nào thì cos đi với trục ấy.
- Không suy ra vận tốc bằng 0 từ ΣF⃗=0.
- Không công thức nào được dùng ngoài điều kiện của mô hình.
Nguồn đối chiếu phạm viMục lục Vật lí 10 – Kết nối tri thức ↗Định dạng đánh giá năng lực từ năm 2025 ↗Tham chiếu ôn tập Vật lí 10 tại Hà Nội, năm học 2025–2026 ↗Nội dung trên website được tự biên soạn, không sao chép nguyên văn sách giáo khoa.