Hiểu, trình bày và vận dụng được định luật i.
VẬT LÝ 6–12 • HỌC TỪ HIỆN TƯỢNG ĐẾN BẢN CHẤTChuẩn GDPT hiện hành • Định hướng Hà Nội
ƯỚC MƠ LỚNPHÒNG KHÁM PHÁ VẬT LÝ
Trang chủVẬT LÍ 10 • CHƯƠNG 3 • BÀI 14
Định luật 1 Newton
Vì sao vật không cần một lực cùng hướng để tiếp tục chuyển động thẳng đều?
Khi xe buýt phanh, người chúi về trước không phải vì có một lực bí ẩn đẩy người. Cơ thể có xu hướng giữ trạng thái chuyển động cũ trong khi xe đổi vận tốc.
01 • HỌC XONG LÀM ĐƯỢC GÌ?
Mục tiêu quan sát được, không dùng từ mơ hồ
Hiểu, trình bày và vận dụng được quán tính.
Hiểu, trình bày và vận dụng được hệ quy chiếu quán tính.
Hiểu, trình bày và vận dụng được an toàn và quán tính.
Giải quyết tình huống thực tế bằng mô hình, số liệu, đơn vị, điều kiện và quy tắc an toàn.
Kiến thức cần gọi lại
- Vận tốc và gia tốc
- Hợp lực và cân bằng
- Chọn hệ quy chiếu
CHIẾN LƯỢC HỌC THÔNG MINH
Chu trình 5Đ: tự tìm ra bản chất trước khi xem lời giải
- 1Dự đoán: trả lời “Vì sao vật không cần một lực cùng hướng để tiếp tục chuyển động thẳng đều?” bằng một câu trước khi xem công thức.
- 2Cô lập: chọn đúng vật/hệ cần xét, chỉ vẽ các lực tác dụng lên hệ ấy.
- 3Chiếu lực: viết phương trình vectơ trước, chiếu theo trục sau, không tự thêm lực.
- 4Đối chiếu: kiểm bằng đơn vị, đồ thị, dấu, trường hợp biên và một cách giải khác.
- 5Đúc kết: sau 24 giờ, tự giải thích hiện tượng mới rồi làm một câu ôn nối không mở bài.
02 • TỪ BẢN CHẤT ĐẾN QUY TẮC
Bốn lớp kiến thức cốt lõi
Chọn từng thẻ để học theo thứ tự: khái niệm → cách hiểu → ví dụ → phép kiểm.
Định luật I
Nếu một vật không chịu lực hoặc hợp lực tác dụng bằng 0 thì vật đang đứng yên tiếp tục đứng yên, đang chuyển động tiếp tục chuyển động thẳng đều.
Hiểu thật dễHợp lực bằng 0 làm vận tốc không đổi.
Ví dụĐĩa trượt gần như thẳng đều trên mặt băng ít ma sát.
Mẹo nhớ đúng bản chấtΣF⃗=0 ⇒ a⃗=0 ⇒ v⃗ không đổi.
Lỗi phải tránhVật chuyển động phải luôn có lực kéo cùng chiều.
03 • VẬT LÝ Ở NGAY QUANH EM
Bốn tình huống đời thường
Gia đình
Giật nhanh khăn dưới vật nhẹ minh họa quán tính nếu làm an toàn.
Trường học
Dây an toàn giữ người khi xe giảm tốc.
Giao thông – thể thao
Nước sóng sánh khi bê cốc đổi hướng.
Khoa học – nghề nghiệp
Hàng hóa trên xe phải chằng buộc.
04 • THÍ NGHIỆM CÓ KIỂM SOÁT
Phòng lab tương tác: Định luật 1 Newton
Mô phỏng chọn tình huống quán tính; cốc nhựa, tấm bìa và đồng xu nhẹ do giáo viên bố trí.
Không làm thí nghiệm trên xe đang chạy, không giật vật thủy tinh, không phanh gấp hoặc đẩy người để minh họa.
- Nêu dự đoán, xác định biến đo và điều kiện cần giữ cố định.
- Kiểm tra dụng cụ, thang đo, đơn vị và quy tắc an toàn.
- Đo/quan sát nhiều lần; ghi dữ liệu gốc, không sửa cho đẹp.
- Xử lí số liệu, đánh giá sai số và chỉ kết luận trong phạm vi bằng chứng.
Mỗi tình huống chỉ rõ trạng thái mà vật có xu hướng giữ và lực nào thực sự làm vận tốc thay đổi.
Nếu một vật không chịu lực hoặc hợp lực tác dụng bằng 0 thì vật đang đứng yên tiếp tục đứng yên, đang chuyển động tiếp tục chuyển động thẳng đều.
Xác định trạng thái vật có xu hướng giữ; quán tính không phải một lực
KẾT QUẢ CÓ KIỂM ĐIỀU KIỆNCơ thể có xu hướng giữ vận tốc cũ
Dây an toàn tạo lực giúp cơ thể giảm vận tốc cùng xe; không có lực bí ẩn đẩy người về trước.
05 • GIẢI TỪNG BƯỚC
Năm ví dụ tăng dần độ khó
Hợp lực lên xe trượt bằng 0, xe đang đi 3 m/s. Sau 5 s trong mô hình?
Phân tíchKhóa mô hình định luật i, liệt kê dữ kiện và điều kiện áp dụng.
- Cô lập vật/hệ, vẽ đủ lực ngoài rồi chọn trục chiếu thuận lợi.
- Đổi dữ kiện về hệ đơn vị tương thích và giữ dấu đại số.
- Áp dụng: ΣF⃗=0 ⇒ a⃗=0 ⇒ v⃗ không đổi.
- Kiểm tra đơn vị, dấu, trường hợp biên và mức hợp lý của kết quả.
Kết luậnXe vẫn chuyển động thẳng đều 3 m/s.
Cách nhìn khácKiểm ngược bằng đồ thị, tỉ lệ, phép thế lại hoặc một mô phỏng an toàn.
06 • AI GIA SƯ GỢI MỞ
Hỏi để hiểu, không xin đáp án tắt
Trợ lý Định luật 1 NewtonTình huống 1/30
Hợp lực bằng 0 làm vận tốc không đổi.
07 • TỔNG BIÊN TẬP BẮT LỖI
Sai ở đâu và sửa thế nào?
✕ SaiVật chuyển động phải luôn có lực kéo cùng chiều.
✓ SửaLực tổng hợp cần cho sự thay đổi vận tốc, không cần để duy trì thẳng đều lí tưởng.
✕ SaiQuán tính đẩy người về trước.
✓ SửaKhông có lực quán tính thật trong hệ mặt đất; cơ thể giữ vận tốc cũ.
✕ SaiVật nặng rơi nhanh hơn vì quán tính lớn.
✓ SửaTrong mô hình rơi tự do, mọi vật có cùng gia tốc g khi bỏ qua cản.
✕ SaiHợp lực bằng 0 thì vận tốc bằng 0.
✓ SửaĐúng là vận tốc không đổi; giá trị có thể bằng 0 hoặc khác 0.
08 • NHỚ NHANH, KHÔNG HỌC VẸT
Flashcard lõi kiến thức
1/6
09 • 20 BÀI TẬP • ĐÚNG 15% ÔN NỐI
Luyện năm mức, mỗi câu có năm lớp hướng dẫn
10 • TỰ CHẤM NGAY
Trắc nghiệm hiểu bản chất
—/10
Mục tiêu: ít nhất 8/10
1Nhận định nào đúng nhất về định luật i?
2Nhận định nào đúng nhất về quán tính?
3Nhận định nào đúng nhất về hệ quy chiếu quán tính?
4Nhận định nào đúng nhất về an toàn và quán tính?
5Nhận định nào đúng nhất về định luật i?
6Nhận định nào đúng nhất về quán tính?
7Nhận định nào đúng nhất về hệ quy chiếu quán tính?
8Nhận định nào đúng nhất về an toàn và quán tính?
9Kết quả dự kiến phù hợp nhất của hoạt động là gì?
10Quy tắc an toàn phù hợp nhất cho hoạt động là gì?
11 • ĐỒNG HÀNH ĐÚNG VAI
Góc phụ huynh và giáo viên
Phụ huynh
- Hỏi con giải thích bằng lời và hình trước khi dùng máy tính.
- Khuyến khích đo đồ vật/chuyển động chậm, an toàn trong nhà; không thử ngoài đường.
- Yêu cầu con nói rõ khi nào công thức không còn áp dụng.
Giáo viên
- Cho học sinh dự đoán và vẽ hệ trước khi xem công thức.
- Chấm cả mô hình, dữ liệu gốc, sai số, đơn vị, dấu và giới hạn kết luận.
- Không cho hoạt động có điện lưới, laser mạnh, vật rơi cao, vật nặng hoặc ném vào người.
12 • CHỐT BÀI
Năm điều phải tự nói lại được
- ΣF⃗=0 ⇒ a⃗=0 ⇒ v⃗ không đổi.
- Quán tính không phải một lực.
- Nêu rõ hệ quy chiếu trước khi kết luận.
- Không thử quán tính bằng phanh gấp ngoài đường.
- Không công thức nào được dùng ngoài điều kiện của mô hình.
Nguồn đối chiếu phạm viMục lục Vật lí 10 – Kết nối tri thức ↗Định dạng đánh giá năng lực từ năm 2025 ↗Tham chiếu ôn tập Vật lí 10 tại Hà Nội, năm học 2025–2026 ↗Nội dung trên website được tự biên soạn, không sao chép nguyên văn sách giáo khoa.