- Biết tế bào có thể lớn lên và phân chia.
- Phân biệt biến đổi về lượng với biến đổi về chất.
- Biết đọc số đo theo thời gian.
SINH HỌC 6–12 • HIỂU SỰ SỐNG BẰNG CẤU TRÚC, CƠ CHẾ VÀ BẰNG CHỨNGMạch Vật sống trong KHTN • Tự biên soạn
ƯỚC MƠ LỚNPHÒNG KHÁM PHÁ SỰ SỐNG
Trang chủKHTN 7 • VẬT SỐNG • BÀI 11 • ĐÃ KIỂM NỘI DUNG
Khái niệm và cơ chế
Sinh trưởng khác phát triển ở điểm nào, và điều gì giúp cơ thể lớn lên rồi trưởng thành?
Một cây non vừa cao thêm vừa xuất hiện lá thật; một em bé tăng cân rồi dần biết đi. Tăng kích thước là sinh trưởng, còn biến đổi về cấu trúc và chức năng là phát triển—hai quá trình liên hệ nhưng không đồng nhất.
75–90 phútnhịp tự học4lõi kiến thức15bài luyện6câu tự chấm
01 • ĐỊNH VỊ TRƯỚC KHI HỌC
Biết nền nào cần gọi lại, đích nào phải đạt
- Phát biểu được khái niệm sinh trưởng và phát triển.
- Nêu được mối quan hệ giữa hai quá trình.
- Chỉ được mô phân sinh và chức năng của nó trên sơ đồ phù hợp.
- Phân loại được bằng chứng sinh trưởng, phát triển hoặc cả hai.
Chu trình 7 phút cho mỗi ý1 phút gọi nền2 phút đọc lõi1 phút vẽ dòng1 phút nêu điều kiện1 phút phản ví dụ1 phút tự kiểm
02 • CẤU TRÚC – QUÁ TRÌNH – BẰNG CHỨNG
Bốn lớp kiến thức cốt lõi
Chạm một thẻ, tự nói lại bằng lời của em rồi mới xem ví dụ và giới hạn.
Sinh trưởng
Sinh trưởng là sự tăng về kích thước và khối lượng cơ thể do tăng số lượng và/hoặc kích thước tế bào; ở mức cơ thể, đó là sự tăng tương đối bền vững theo thời gian.
Hiểu thật dễHãy tìm đại lượng đo được: chiều dài, diện tích, thể tích, khối lượng hoặc số tế bào.
Ví dụ có tác dụngThân cây cao thêm, vòng thân tăng hoặc con non tăng khối lượng là biểu hiện sinh trưởng.
Móc nhớ đúngSinh trưởng: tăng về lượng có thể đo.
Không được suy diễnGọi mọi thay đổi tạm thời do hút nước là sinh trưởng hoặc chỉ dùng chiều cao cho mọi sinh vật.
03 • TÌM HIỂU TỰ NHIÊN AN TOÀN
Tách sinh trưởng khỏi phát triển bằng hồ sơ ảnh–số đo
Bộ ảnh cây đậu từ hạt đến cây non, thước, bảng chiều cao và số lá thật theo ngày.
Dùng hạt/cây phổ biến, rửa tay sau thao tác; không nếm mẫu, không dùng hạt đã xử lí hoá chất hoặc để mẫu mốc trong lớp.
- Xếp ảnh đúng thứ tự thời gian.
- Ghi đại lượng chứng minh sinh trưởng.
- Đánh dấu sự kiện chứng minh phát triển.
- Nêu một giới hạn nếu chỉ đo chiều cao một cây.
Học sinh dùng số đo cho sinh trưởng, dùng thay đổi giai đoạn/cơ quan cho phát triển và nhận ra một thời điểm có thể thể hiện cả hai.
Một cá thể và một đại lượng không đại diện cho loài; tăng chiều cao ngắn hạn chưa đủ giải thích toàn bộ phát triển.
04 • NỐI ĐỜI SỐNG, KHÔNG KỂ CHUYỆN TRANG TRÍ
Ba tình huống để dùng kiến thức
Tuổi dậy thì
Cơ thể mỗi người có nhịp sinh trưởng–phát triển khác nhau; không dùng số đo bạn bè để phán xét sức khoẻ. Khi lo lắng, trao đổi với người lớn tin cậy hoặc nhân viên y tế.
Cây ăn quả
Tán lá lớn chưa chắc cây đã chuyển sang giai đoạn ra hoa; cần phân biệt sinh trưởng sinh dưỡng với phát triển sinh sản.
Theo dõi dữ liệu
Đồ thị theo thời gian giúp thấy tốc độ thay đổi, tốt hơn so sánh hai ảnh không cùng tỉ lệ.
05 • TỔNG BIÊN TẬP BẮT LỖI
Không chỉ biết sai — phải sửa đúng và vừa bằng chứng
✕ SaiSinh trưởng và phát triển là một.
✓ SửaSinh trưởng nhấn mạnh tăng về lượng; phát triển nhấn mạnh biến đổi cấu trúc, chức năng và giai đoạn.
✕ SaiCàng cao, càng nặng thì phát triển càng tốt.
✓ SửaPhát triển không thể đánh giá chỉ bằng một số đo; cần đúng loài, tuổi, giai đoạn và bối cảnh.
✕ SaiMọi tế bào cây đều phân chia.
✓ SửaSự phân chia mạnh tập trung ở mô phân sinh; nhiều tế bào đã phân hoá đảm nhiệm chức năng khác.
✕ SaiMọi cây đều tăng đường kính như cây gỗ.
✓ SửaSinh trưởng thứ cấp và mô phân sinh bên không giống nhau ở mọi nhóm cây.
06 • GỌI LẠI CHỦ ĐỘNG
Đóng tài liệu rồi tự trả lời
1/4
07 • LUYỆN 5 MỨC
Từ gọi đúng khái niệm đến đánh giá ứng dụng
Mở lời giải sau khi đã viết ít nhất một câu trả lời của riêng em.
Câu 1Giải thích “Sinh trưởng” bằng lời của em.+
Gợi ýSinh trưởng: tăng về lượng có thể đo.
Đáp án mẫuSinh trưởng là sự tăng về kích thước và khối lượng cơ thể do tăng số lượng và/hoặc kích thước tế bào; ở mức cơ thể, đó là sự tăng tương đối bền vững theo thời gian.
Vì saoHãy tìm đại lượng đo được: chiều dài, diện tích, thể tích, khối lượng hoặc số tế bào.
Câu 5Giải thích “Mối quan hệ” bằng lời của em.+
Gợi ýLiên hệ chặt, không phải một khái niệm.
Đáp án mẫuSinh trưởng tạo nền vật chất cho phát triển; phát triển điều phối sự sinh trưởng của các bộ phận. Hai quá trình thường đan xen nhưng tốc độ có thể khác nhau giữa giai đoạn và cá thể.
Vì saoCơ thể vừa cần thêm tế bào vừa cần tế bào đảm nhận chức năng chuyên hoá.
08 • TỰ CHẤM VÀ CHẨN ĐOÁN
Sáu câu kiểm tra hiểu bản chất
—/6
Mục tiêu: ít nhất 5/6
1Dấu hiệu trực tiếp của sinh trưởng
2Phát triển nhấn mạnh
3Mô phân sinh đỉnh góp phần chủ yếu
4Phát biểu đúng
5Ví dụ vừa có sinh trưởng vừa có phát triển
6Bằng chứng tốt nhất cho thân cây sinh trưởng
09 • ĐỒNG HÀNH ĐÚNG VAI
Phụ huynh không dạy thay; giáo viên không chấm nhớ máy móc
Phụ huynh
- Hỏi con: bằng chứng nào là số đo, bằng chứng nào là đổi cấu trúc/chức năng.
- Không so sánh chiều cao, cân nặng hoặc dậy thì giữa trẻ để xếp hạng.
- Cho con lập bảng đo ngắn, không biến việc chăm cây thành áp lực thành tích.
Giáo viên
- Yêu cầu học sinh dùng đúng tiêu chí lượng–chất thay vì thuộc định nghĩa.
- Dạy mô phân sinh trên sơ đồ, nêu rõ sinh trưởng thứ cấp không có như nhau ở mọi cây.
- Dùng ngôn ngữ tôn trọng khác biệt cá thể khi liên hệ con người.
10 • CHỐT BÀI
Năm câu phải tự nói lại được
- Sinh trưởng là tăng kích thước, khối lượng do tế bào tăng số lượng/kích thước.
- Phát triển là biến đổi cấu trúc, chức năng và giai đoạn sống.
- Hai quá trình liên hệ nhưng không đồng nhất.
- Mô phân sinh tạo tế bào mới cho sinh trưởng thực vật.
- Kết luận cần số đo theo thời gian và đúng bối cảnh.
Nguồn khóa phạm vi chương trìnhChương trình GDPT môn Khoa học tự nhiên – Bộ GDĐT ↗Chương trình Khoa học tự nhiên kèm Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT ↗Nội dung do Ước Mơ Lớn tự biên soạn theo chương trình, không sao chép nguyên văn một bộ sách giáo khoa.