- Nêu được các cấp tổ chức và vai trò hệ vận động từ Bài 1.
- Biết tế bào cần vật chất và năng lượng để hoạt động.
- Biết cấu tạo thường phù hợp với chức năng.
SINH HỌC 6–12 • HIỂU SỰ SỐNG BẰNG CẤU TRÚC, CƠ CHẾ VÀ BẰNG CHỨNGMạch Vật sống trong KHTN • Tự biên soạn
ƯỚC MƠ LỚNPHÒNG KHÁM PHÁ SỰ SỐNG
Trang chủKHTN 8 • VẬT SỐNG • BÀI 2 • ĐÃ KIỂM NỘI DUNG
Hệ vận động
Xương, khớp và cơ có cấu tạo phù hợp thế nào để vừa nâng đỡ vừa tạo vận động?
Co cơ không tự làm xương ngắn lại. Cơ kéo xương qua khớp, còn xương hoạt động như đòn bẩy. Một động tác đơn giản là kết quả của cấu trúc sống phối hợp, không phải bộ khung cứng gắn với những sợi dây.
80–95 phútnhịp tự học4lõi kiến thức20bài luyện6câu tự chấm
01 • ĐỊNH VỊ TRƯỚC KHI HỌC
Biết nền nào cần gọi lại, đích nào phải đạt
- Nêu được chức năng và cấu tạo sơ lược của hệ vận động.
- Giải thích được sự phù hợp cấu tạo–chức năng của xương, khớp và cơ.
- Mô tả được cơ co kéo xương qua khớp và vai trò cặp cơ đối kháng.
- Liên hệ được mô hình đòn bẩy mà không đòi hỏi học trước công thức Vật lí.
Chu trình 7 phút cho mỗi ý1 phút gọi nền2 phút đọc lõi1 phút vẽ dòng1 phút nêu điều kiện1 phút phản ví dụ1 phút tự kiểm
02 • CẤU TRÚC – QUÁ TRÌNH – BẰNG CHỨNG
Bốn lớp kiến thức cốt lõi
Chạm một thẻ, tự nói lại bằng lời của em rồi mới xem ví dụ và giới hạn.
Bộ xương
Bộ xương gồm xương đầu, xương thân và xương chi; có vai trò nâng đỡ, tạo hình, bảo vệ cơ quan, làm chỗ bám cho cơ và tham gia tạo tế bào máu, dự trữ khoáng.
Hiểu thật dễXương là mô sống có mạch máu, tế bào và chất nền, không phải thanh đá bất động.
Ví dụ có tác dụngHộp sọ bảo vệ não; cột sống nâng đỡ thân; xương chi cùng cơ tạo vận động.
Móc nhớ đúngNâng đỡ – bảo vệ – vận động.
Không được suy diễnNói xương chỉ chứa muối khoáng, không sống hoặc mọi xương có hình dạng giống nhau.
03 • TÌM HIỂU TỰ NHIÊN AN TOÀN
Mô hình cánh tay dạng đòn bẩy
Bìa cứng, đinh ghim chẻ hoặc khớp giấy, dây chun, cốc giấy rỗng; sơ đồ cánh tay.
Không dùng vật nhọn hở, không treo vật nặng lên cơ thể; mô hình chỉ dùng tải giấy rất nhẹ và có giáo viên kiểm tra.
- Gắn hai thanh bìa tại một khớp quay.
- Đặt dây chun mô phỏng cơ bám hai phía khớp.
- Kéo dây để quan sát hướng quay và xác định điểm tựa–lực–tải.
- Nêu hai điểm mô hình khác cơ thể thật.
Mô hình cho thấy cơ tạo lực kéo, xương quay quanh khớp và vị trí bám ảnh hưởng chuyển động.
Dây chun không có tế bào, mạch máu hay điều khiển thần kinh; không dùng mô hình để tính chính xác lực trong cơ thể.
04 • NỐI ĐỜI SỐNG, KHÔNG KỂ CHUYỆN TRANG TRÍ
Ba tình huống để dùng kiến thức
Nâng cặp
Giữ tải gần thân thường giảm cánh tay đòn của tải, nhưng cách nâng an toàn còn phụ thuộc khối lượng, tư thế và sức mỗi người.
Thể thao
Kĩ thuật tốt phối hợp nhiều khớp và cơ; sức mạnh không chỉ do một cơ to.
Robot
Khớp quay và bộ truyền động của robot mô phỏng một phần hệ vận động nhưng không có khả năng tự sửa chữa như mô sống.
05 • TỔNG BIÊN TẬP BẮT LỖI
Không chỉ biết sai — phải sửa đúng và vừa bằng chứng
✕ SaiXương là bộ phận chết và bất động.
✓ SửaXương là mô sống, liên tục được nuôi dưỡng và biến đổi; xương chuyển động khi cơ kéo qua khớp.
✕ SaiCơ đẩy xương để duỗi tay.
✓ SửaCơ tạo lực kéo; cặp cơ đối kháng đổi vai trò co–giãn tương đối để tạo hướng ngược.
✕ SaiGân và dây chằng là một.
✓ SửaGân nối cơ với xương; dây chằng chủ yếu nối xương với xương, góp phần ổn định khớp.
✕ SaiXương chỉ cần thật cứng.
✓ SửaXương cần cả độ cứng, độ dai và cấu trúc phù hợp để chịu lực.
06 • GỌI LẠI CHỦ ĐỘNG
Đóng tài liệu rồi tự trả lời
1/4
07 • LUYỆN 5 MỨC • KHÓA 85%–15%
20 câu: 17 câu bài hiện tại, 3 câu gọi lại nền cũ
85% dùng đúng kiến thức vừa học; 15% chỉ gọi lại nội dung đã học và ghi rõ nguồn. Không câu nào cần kiến thức của bài hoặc chương phía sau.
17 câu • 85%Kiến thức bài hiện tại3 câu • 15%Nền cũ có ghi nguồn
Câu 1Giải thích “Bộ xương” bằng lời của em.BÀI HIỆN TẠI • 85%+
Gợi ýNâng đỡ – bảo vệ – vận động.
Đáp án mẫuBộ xương gồm xương đầu, xương thân và xương chi; có vai trò nâng đỡ, tạo hình, bảo vệ cơ quan, làm chỗ bám cho cơ và tham gia tạo tế bào máu, dự trữ khoáng.
Vì saoXương là mô sống có mạch máu, tế bào và chất nền, không phải thanh đá bất động.
Câu 5Giải thích “Khớp và cơ xương” bằng lời của em.BÀI HIỆN TẠI • 85%+
Gợi ýCơ co → kéo gân → xương quay quanh khớp.
Đáp án mẫuKhớp nối các xương và cho mức vận động khác nhau. Cơ xương bám vào xương qua gân; khi cơ co, cơ ngắn lại và tạo lực kéo, làm xương chuyển động quanh khớp.
Vì saoCơ chỉ kéo, không đẩy xương; vì thế nhiều động tác cần các cơ hoạt động đối kháng.
08 • TỰ CHẤM VÀ SỬA LỖ HỔNG
Sáu câu kiểm tra hiểu bản chất
—/6
Mục tiêu: ít nhất 5/6
1Cơ xương bám vào xương chủ yếu qua
2Khớp có vai trò
3Cơ tạo lực lên xương theo kiểu
4Trong mô hình gấp cẳng tay, điểm tựa là
5Thành phần khoáng góp phần chính vào
6Phát biểu đúng
09 • ĐỒNG HÀNH ĐÚNG VAI
Phụ huynh không dạy thay; giáo viên không chấm nhớ máy móc
Phụ huynh
- Cho con dùng bìa làm mô hình, không thử tải nặng trên tay hoặc lưng.
- Hỏi con đâu là điểm tựa, lực cơ và tải trong một động tác.
- Không dùng đau cơ hay tiếng kêu khớp để tự kết luận bệnh.
Giáo viên
- Trình bày đòn bẩy bằng mô hình tự chứa kiến thức, không buộc học sinh biết trước công thức Vật lí.
- Phân biệt gân–dây chằng và cơ kéo–không đẩy.
- Không dùng xương thật, thao tác tải nặng hoặc hình ảnh chấn thương gây sốc.
10 • CHỐT BÀI
Năm câu phải tự nói lại được
- Hệ vận động gồm bộ xương, khớp và cơ xương.
- Xương là cơ quan sống, vừa cứng vừa có độ dai.
- Khớp nối xương và quyết định mức vận động.
- Cơ co tạo lực kéo xương qua gân, thường phối hợp theo cặp.
- Mô hình đòn bẩy giải thích một phần cơ học của vận động.
Nguồn khóa phạm vi chương trìnhChương trình GDPT môn Khoa học tự nhiên – Bộ GDĐT ↗WHO – Healthy diet ↗WHO – Five keys to safer food ↗WHO – Food safety ↗WHO – Vaccines and immunization ↗WHO – Vaccine safety ↗WHO – Tobacco ↗WHO – Ambient air pollution ↗WHO – Drowning ↗NIDDK – Your kidneys and how they work ↗WHO – Deafness and hearing loss ↗WHO – Diabetes ↗WHO – Burns ↗WHO – Heat and health ↗WHO – Sexually transmitted infections ↗WHO – Contraception ↗Tổng đài Quốc gia Bảo vệ Trẻ em 111 ↗Nội dung do Ước Mơ Lớn tự biên soạn theo chương trình, không sao chép nguyên văn một bộ sách giáo khoa.