Nhận biết lực là tác dụng đẩy hoặc kéo của vật này lên vật khác.
VẬT LÝ 6–12 • HỌC TỪ HIỆN TƯỢNG ĐẾN BẢN CHẤTChuẩn GDPT hiện hành • Định hướng Hà Nội
ƯỚC MƠ LỚNPHÒNG KHÁM PHÁ VẬT LÝ
Trang chủKHTN 6 • CHƯƠNG 2 • BÀI 40
Lực là gì?
Khi ta đẩy cửa, vật nào tác dụng lực lên vật nào?
Một bàn tay đẩy xe hàng, dây kéo chiếc vali, nam châm hút đinh. Các tương tác ấy khác hình thức nhưng đều có thể mô tả bằng lực—một sự đẩy hoặc kéo tác dụng lên vật.
01 • HỌC XONG LÀM ĐƯỢC GÌ?
Mục tiêu quan sát được, không dùng từ mơ hồ
Nêu được vật tác dụng lực và vật chịu lực.
Phân biệt lực tiếp xúc và lực không tiếp xúc qua ví dụ.
Đo được lực bằng lực kế, đơn vị niutơn (N), không nhầm với kg.
Kiến thức cần gọi lại
- Quan sát sự thay đổi chuyển động
- Biết đo và đọc dụng cụ
- Phân biệt vật tác dụng và vật chịu tác dụng
CHIẾN LƯỢC HỌC THÔNG MINH
Chu trình 5Đ: tự tìm ra bản chất trước khi xem lời giải
- 1Dự đoán: trả lời câu hỏi “Khi ta đẩy cửa, vật nào tác dụng lực lên vật nào?” bằng một câu, dù chưa chắc đúng.
- 2Đo hoặc vẽ: dùng hình, sơ đồ, đại lượng và đơn vị để biểu diễn lực là tương tác.
- 3Diễn giải: nối hiện tượng → nguyên nhân/mô hình → kết luận; không nhảy thẳng tới công thức.
- 4Đối chiếu: đổi một điều kiện, dự đoán kết quả mới và tìm lỗi trong cách nghĩ ban đầu.
- 5Đúc kết: sau 24 giờ, đóng bài và tự nói lại 5 ý tóm tắt rồi làm một câu ôn nối.
02 • TỪ BẢN CHẤT ĐẾN QUY TẮC
Bốn lớp kiến thức cốt lõi
Chọn từng thẻ để học theo thứ tự: khái niệm → cách hiểu → ví dụ → phép kiểm.
Lực là tương tác
Lực là tác dụng đẩy hoặc kéo của vật này lên vật khác.
Hiểu thật dễCâu đầy đủ phải nói ai/vật nào tác dụng lên ai/vật nào.
Ví dụTay tác dụng lực đẩy lên cửa; cửa cũng tác dụng trở lại lên tay.
Mẹo nhớ đúng bản chấtLuôn gọi tên vật gây lực và vật chịu lực.
Lỗi phải tránhNói “chiếc xe có lực” mà không nêu tương tác.
03 • VẬT LÝ Ở NGAY QUANH EM
Bốn tình huống đời thường
Đẩy xe siêu thị
Lực tay giúp xe tăng tốc, đổi hướng hoặc dừng.
Kéo vali
Dây kéo truyền lực tiếp xúc từ tay tới vali.
Nam châm cửa tủ
Lực từ có thể hút khi chưa chạm hoàn toàn.
Bóng đá
Chân làm bóng đổi tốc độ và hướng.
04 • THÍ NGHIỆM CÓ KIỂM SOÁT
Đo lực kéo một vật
Lực kế lò xo, hộp nhỏ, mặt bàn phẳng.
Không kéo vượt GHĐ; không chĩa móc lực kế vào người.
- Kiểm tra số 0 và ĐCNN.
- Móc lực kế vào hộp.
- Kéo đều theo phương ngang.
- Đọc khi số chỉ tương đối ổn định và ghi N.
Số chỉ thay đổi khi cách kéo hoặc bề mặt thay đổi.
Lực kế đo độ lớn lực kéo; số đo phải đi với N.
Ô thứ hai là ĐCNN lực kế (N)
KẾT QUẢ CÓ KIỂM ĐIỀU KIỆNLực kế cần GHĐ ≥ 120 N
Với ĐCNN 15 N, kết quả phải được ghi phù hợp mức chia và kèm đơn vị N.
05 • GIẢI TỪNG BƯỚC
Năm ví dụ tăng dần độ khó
Bạn An kéo dây làm thùng chuyển động. Vật nào tác dụng lực lên vật nào?
Phân tíchTìm tác nhân và vật nhận tác dụng.
- An tác dụng lên dây
- Dây tác dụng lực kéo lên thùng
Kết luậnDây tác dụng lực kéo lên thùng.
Cách nhìn khácMô tả theo chuỗi tay → dây → thùng.
06 • AI GIA SƯ GỢI MỞ
Hỏi để hiểu, không xin đáp án tắt
Trợ lý LựcTình huống 1/6
Không nhất thiết. Lực làm thay đổi chuyển động; ma sát có thể khiến ta phải đẩy để duy trì tốc độ.
07 • TỔNG BIÊN TẬP BẮT LỖI
Sai ở đâu và sửa thế nào?
✕ SaiVật đứng yên thì không chịu lực.
✓ SửaCó thể nhiều lực cùng tác dụng mà chuyển động không đổi.
✕ SaiLực đo bằng kg.
✓ SửaLực đo bằng N; kg dùng cho khối lượng.
✕ SaiNói lực mà không nêu hai vật.
✓ SửaNêu rõ vật tác dụng và vật chịu lực.
✕ SaiMọi lực đều do chạm nhau.
✓ SửaTrọng lực và lực từ là ví dụ không tiếp xúc.
08 • NHỚ NHANH, KHÔNG HỌC VẸT
Flashcard lõi kiến thức
1/6
09 • 20 BÀI TẬP • ĐÚNG 15% ÔN NỐI
Luyện năm mức, mỗi câu có năm lớp hướng dẫn
10 • TỰ CHẤM NGAY
Trắc nghiệm hiểu bản chất
—/10
Mục tiêu: ít nhất 8/10
1Lực là
2Đơn vị lực
3Dụng cụ đo lực
4Nam châm hút đinh là
5Bóp bóng cao su làm bóng
6Sách nằm yên trên bàn
7Lực kế GHĐ 5 N đo lực 7 N
8Đá bóng làm bóng đổi hướng là
9Câu đầy đủ nhất
10Trước khi đo lực
11 • ĐỒNG HÀNH ĐÚNG VAI
Góc phụ huynh và giáo viên
Phụ huynh
- Quan sát đẩy cửa, kéo vali, nam châm.
- Hỏi con lực làm đổi gì thay vì chỉ hỏi tên lực.
- Không cho trẻ kéo lực kế quá GHĐ.
Giáo viên
- Yêu cầu học sinh luôn hoàn chỉnh câu “vật A tác dụng lực lên vật B”.
- Dùng sách trên bàn để phá ngộ nhận đứng yên = không lực.
- Không dạy tổng hợp vectơ vượt phạm vi bài.
12 • CHỐT BÀI
Năm điều phải tự nói lại được
- Lực là đẩy hoặc kéo.
- Nêu rõ hai vật tương tác.
- Lực đổi chuyển động hoặc hình dạng.
- Có lực tiếp xúc và không tiếp xúc.
- Lực kế đo lực theo N.
Nguồn đối chiếu phạm viChương trình GDPT môn Khoa học tự nhiên ↗Danh mục Khoa học tự nhiên 6 – Kết nối tri thức ↗Định hướng đánh giá năng lực tại Hà Nội ↗Danh mục bài KHTN 6 – Kết nối tri thức ↗NASA – Pha Mặt Trăng ↗NASA – Tám hành tinh ↗NASA – Thiên hà và Ngân Hà ↗Nội dung trên website được tự biên soạn, không sao chép nguyên văn sách giáo khoa.