- Biết NST kép, chromatid và tâm động từ Bài 10.
- Biết DNA tái bản trước phân chia từ Bài 6.
- Biết phân chia tế bào góp phần tăng trưởng từ lớp 6.
SINH HỌC 6–12 • HIỂU SỰ SỐNG BẰNG CẤU TRÚC, CƠ CHẾ VÀ BẰNG CHỨNGMạch Vật sống trong KHTN • Tự biên soạn
ƯỚC MƠ LỚNPHÒNG KHÁM PHÁ SỰ SỐNG
Trang chủKHTN 9 • VẬT SỐNG • BÀI 11 • ĐÃ KIỂM NỘI DUNG
Nguyên phân
Tế bào phân chia thế nào để hai tế bào con thường giữ nguyên số lượng nhiễm sắc thể?
Sau khi DNA tái bản, nguyên phân phân phối hai chromatid chị em về hai phía. Một lần phân chia nhân và phân chia tế bào chất tạo hai tế bào con thường tương tự tế bào mẹ về bộ nhiễm sắc thể.
90–105 phútnhịp tự học4lõi kiến thức20bài luyện6câu tự chấm
01 • ĐỊNH VỊ TRƯỚC KHI HỌC
Biết nền nào cần gọi lại, đích nào phải đạt
- Mô tả diễn biến chính của nguyên phân bằng hành vi nhiễm sắc thể.
- Theo dõi đúng số nhiễm sắc thể/chromatid trước và sau khi tách.
- Giải thích ý nghĩa với sinh trưởng, thay thế tế bào và sinh sản vô tính.
- Nêu giới hạn của mô hình ‘hai tế bào giống hệt’.
Chu trình 7 phút cho mỗi ý1 phút gọi nền2 phút đọc lõi1 phút vẽ dòng1 phút nêu điều kiện1 phút phản ví dụ1 phút tự kiểm
02 • CẤU TRÚC – QUÁ TRÌNH – BẰNG CHỨNG
Bốn lớp kiến thức cốt lõi
Chạm một thẻ, tự nói lại bằng lời của em rồi mới xem ví dụ và giới hạn.
Chuẩn bị trước nguyên phân
Trước nguyên phân, DNA đã tái bản nên mỗi nhiễm sắc thể gồm hai chromatid chị em; số nhiễm sắc thể chưa tăng vì hai chromatid còn gắn tại tâm động.
Hiểu thật dễSao vật chất nhưng chưa tách thành hai nhiễm sắc thể độc lập.
Ví dụ có tác dụngMột tế bào 2n có 2n nhiễm sắc thể kép sau tái bản, không phải 4n nhiễm sắc thể.
Móc nhớ đúngTăng DNA, chưa tăng số NST.
Không được suy diễnĐếm mỗi chromatid là một nhiễm sắc thể trước khi tâm động tách.
03 • TÌM HIỂU TỰ NHIÊN AN TOÀN
Sắp thẻ diễn biến nguyên phân
Bộ thẻ tế bào 2n=4 qua các giai đoạn, dây thoi, hai khay cực tế bào.
Chỉ mô phỏng bằng thẻ; không nuôi cấy hoặc tự lấy tế bào.
- Xác định thẻ trước và sau tái bản.
- Xếp hai cặp nhiễm sắc thể kép ở giữa tế bào.
- Tách chromatid chị em về hai cực, đếm lại.
- So bộ nhiễm sắc thể hai tế bào con với tế bào mẹ.
Mỗi tế bào con nhận một chiếc của mỗi loại và giữ 2n=4.
Mô hình đồng bộ hoá giai đoạn, bỏ qua kiểm soát chu kì và cấu trúc động của thoi phân bào.
04 • NỐI ĐỜI SỐNG, KHÔNG KỂ CHUYỆN TRANG TRÍ
Ba tình huống để dùng kiến thức
Lớn lên
Tăng số tế bào qua nguyên phân góp phần làm mô và cơ quan lớn lên.
Tái tạo mô
Khả năng thay thế khác nhau giữa các mô; nguyên phân không bảo đảm phục hồi hoàn toàn mọi tổn thương.
Nhân giống vô tính
Tạo cá thể từ mô/tế bào bằng nguyên phân giúp giữ thông tin tương đối ổn định nhưng vẫn có thể có biến đổi.
05 • TỔNG BIÊN TẬP BẮT LỖI
Không chỉ biết sai — phải sửa đúng và vừa bằng chứng
✕ SaiDNA nhân đôi làm số nhiễm sắc thể tăng gấp đôi ngay.
✓ SửaTrước khi chromatid tách, số nhiễm sắc thể giữ nguyên; lượng DNA tăng.
✕ SaiNguyên phân tạo bốn giao tử đơn bội.
✓ SửaNguyên phân thường tạo hai tế bào con giữ nguyên bộ nhiễm sắc thể.
✕ SaiNST tương đồng bắt cặp và phân li trong nguyên phân.
✓ SửaỞ nguyên phân, chromatid chị em của từng nhiễm sắc thể tách nhau.
✕ SaiHai tế bào con tuyệt đối giống nhau trong mọi chi tiết.
✓ SửaChúng tương tự về bộ thông tin cơ bản; khác biệt tế bào và sai sót hiếm vẫn có thể tồn tại.
06 • GỌI LẠI CHỦ ĐỘNG
Đóng tài liệu rồi tự trả lời
1/4
07 • LUYỆN 5 MỨC • KHÓA 85%–15%
20 câu: 17 câu bài hiện tại, 3 câu gọi lại nền cũ
85% dùng đúng kiến thức vừa học; 15% chỉ gọi lại nội dung đã học và ghi rõ nguồn. Không câu nào cần kiến thức của bài hoặc chương phía sau.
17 câu • 85%Kiến thức bài hiện tại3 câu • 15%Nền cũ có ghi nguồn
Câu 1Giải thích “Chuẩn bị trước nguyên phân” bằng lời của em.BÀI HIỆN TẠI • 85%+
Gợi ýTăng DNA, chưa tăng số NST.
Đáp án mẫuTrước nguyên phân, DNA đã tái bản nên mỗi nhiễm sắc thể gồm hai chromatid chị em; số nhiễm sắc thể chưa tăng vì hai chromatid còn gắn tại tâm động.
Vì saoSao vật chất nhưng chưa tách thành hai nhiễm sắc thể độc lập.
Câu 5Giải thích “Tạo hai tế bào con” bằng lời của em.BÀI HIỆN TẠI • 85%+
Gợi ý1 tế bào 2n → 2 tế bào 2n.
Đáp án mẫuSau phân chia nhân và tế bào chất, từ một tế bào mẹ tạo hai tế bào con thường có cùng số lượng nhiễm sắc thể và thông tin di truyền cơ bản như tế bào mẹ.
Vì saoMỗi tế bào con nhận một bản sao của mỗi nhiễm sắc thể.
08 • TỰ CHẤM VÀ SỬA LỖ HỔNG
Sáu câu kiểm tra hiểu bản chất
—/6
Mục tiêu: ít nhất 5/6
1Trước nguyên phân, mỗi NST đã tái bản có
2Ở kì giữa, NST
3Đối tượng tách ở nguyên phân
4Kết quả điển hình từ một tế bào 2n
5Ý nghĩa
6Sau tái bản nhưng trước tách
09 • ĐỒNG HÀNH ĐÚNG VAI
Phụ huynh không dạy thay; giáo viên không chấm nhớ máy móc
Phụ huynh
- Cho con dùng bốn thẻ và đếm trước–sau, không chỉ gọi tên kì.
- Hỏi ‘đang đếm DNA, chromatid hay nhiễm sắc thể?’
- Không dùng bài học để giải thích hoặc chẩn đoán khối u.
Giáo viên
- Ưu tiên hành vi NST hơn mô tả thuộc lòng hình dạng từng kì.
- Chuẩn hoá quy ước đếm bằng tâm động.
- Không dạy trước giảm phân ngoài một câu định vị ở điều hướng.
10 • CHỐT BÀI
Năm câu phải tự nói lại được
- DNA tái bản trước nguyên phân.
- NST kép xếp ở giữa rồi chromatid chị em tách.
- Một tế bào 2n thường tạo hai tế bào con 2n.
- Nguyên phân duy trì tương đối ổn định bộ nhiễm sắc thể.
- Nguyên phân góp phần tăng trưởng, thay thế và sinh sản vô tính.
Nguồn khóa phạm vi chương trìnhChương trình GDPT môn Khoa học tự nhiên – Bộ GDĐT ↗NHGRI – DNA Fact Sheet ↗NHGRI – Chromosomes Fact Sheet ↗NHGRI – Gene ↗NHGRI – Mutation ↗MedlinePlus Genetics – How genes direct proteins ↗Luật Hôn nhân và gia đình 2014 – Cổng thông tin Chính phủ ↗NHGRI – Genetics Glossary ↗Smithsonian – Introduction to Human Evolution ↗WHO – Antimicrobial resistance ↗IPCC – AR6 Synthesis Report ↗CITES – What is CITES? ↗Công ước Đa dạng sinh học ↗Nội dung do Ước Mơ Lớn tự biên soạn theo chương trình, không sao chép nguyên văn một bộ sách giáo khoa.