Nhận biết biến dạng đàn hồi và lực đàn hồi.
VẬT LÝ 6–12 • HỌC TỪ HIỆN TƯỢNG ĐẾN BẢN CHẤTChuẩn GDPT hiện hành • Định hướng Hà Nội
ƯỚC MƠ LỚNPHÒNG KHÁM PHÁ VẬT LÝ
Trang chủKHTN 6 • CHƯƠNG 2 • BÀI 42
Biến dạng của lò xo
Vì sao treo vật càng nặng thì lò xo thường càng dài, nhưng kéo quá mạnh lò xo lại không trở về?
Cân lò xo, bút bấm và giảm xóc đều dựa vào khả năng biến dạng rồi trở lại. Nhưng tính đàn hồi chỉ hoạt động trong một giới hạn—vượt quá, lò xo có thể biến dạng vĩnh viễn.
01 • HỌC XONG LÀM ĐƯỢC GÌ?
Mục tiêu quan sát được, không dùng từ mơ hồ
Tính được độ giãn: chiều dài sau − chiều dài ban đầu.
Rút ra quan hệ thực nghiệm giữa vật treo và độ giãn trong phạm vi khảo sát.
Biết giới hạn an toàn, không kéo hoặc treo quá tải.
Kiến thức cần gọi lại
- Đo chiều dài
- Đo khối lượng
- Biết lực và lực kế
CHIẾN LƯỢC HỌC THÔNG MINH
Chu trình 5Đ: tự tìm ra bản chất trước khi xem lời giải
- 1Dự đoán: trả lời câu hỏi “Vì sao treo vật càng nặng thì lò xo thường càng dài, nhưng kéo quá mạnh lò xo lại không trở về?” bằng một câu, dù chưa chắc đúng.
- 2Đo hoặc vẽ: dùng hình, sơ đồ, đại lượng và đơn vị để biểu diễn biến dạng đàn hồi.
- 3Diễn giải: nối hiện tượng → nguyên nhân/mô hình → kết luận; không nhảy thẳng tới công thức.
- 4Đối chiếu: đổi một điều kiện, dự đoán kết quả mới và tìm lỗi trong cách nghĩ ban đầu.
- 5Đúc kết: sau 24 giờ, đóng bài và tự nói lại 5 ý tóm tắt rồi làm một câu ôn nối.
02 • TỪ BẢN CHẤT ĐẾN QUY TẮC
Bốn lớp kiến thức cốt lõi
Chọn từng thẻ để học theo thứ tự: khái niệm → cách hiểu → ví dụ → phép kiểm.
Biến dạng đàn hồi
Vật biến dạng khi hình dạng/kích thước thay đổi; đàn hồi khi bỏ lực và vật trở lại gần trạng thái ban đầu.
Hiểu thật dễDây chun kéo rồi thả có thể trở lại, đất nặn thì không.
Ví dụLò xo dài 10 cm, kéo thành 12 cm, thả lại gần 10 cm.
Mẹo nhớ đúng bản chấtQuan sát sau khi bỏ lực.
Lỗi phải tránhCứ biến dạng là đàn hồi.
03 • VẬT LÝ Ở NGAY QUANH EM
Bốn tình huống đời thường
Bút bấm
Lò xo nén đẩy ruột bút trở lại.
Cân lò xo
Độ giãn được chia thành thang lực.
Giảm xóc
Lò xo biến dạng giúp xe thích nghi mặt đường.
Nệm lò xo
Nhiều lò xo biến dạng và nâng đỡ cơ thể.
04 • THÍ NGHIỆM CÓ KIỂM SOÁT
Bảng tải–độ giãn
Giá treo, lò xo, thước, 4 quả cân giống nhau.
Đeo kính nếu có; không đứng sát dưới vật treo; không vượt tải giáo viên quy định.
- Đo l₀ khi chưa treo.
- Treo lần lượt 1–4 quả.
- Mỗi lần chờ đứng yên, đo l.
- Tính Δl và vẽ bảng/sơ đồ.
Trong phạm vi phù hợp, số quả tăng đều thì độ giãn gần tăng đều.
Đây là kết luận từ dữ liệu thực nghiệm; không mở rộng ngoài phạm vi đã kiểm tra.
Ô thứ hai là độ giãn (cm)
KẾT QUẢ CÓ KIỂM ĐIỀU KIỆNl = 135 cm
Chiều dài ban đầu 120 cm cộng độ giãn 15 cm. Chỉ áp dụng khi lò xo còn trong giới hạn đàn hồi.
05 • GIẢI TỪNG BƯỚC
Năm ví dụ tăng dần độ khó
l₀=9 cm, l=12 cm.
Phân tíchLấy sau trừ đầu.
- 12−9=3
Kết luậnΔl=3 cm.
Cách nhìn khácĐánh dấu đoạn tăng thêm trên hình.
06 • AI GIA SƯ GỢI MỞ
Hỏi để hiểu, không xin đáp án tắt
Trợ lý Lò xoTình huống 1/6
Không. Nếu quá giới hạn đàn hồi, nó có thể biến dạng vĩnh viễn.
07 • TỔNG BIÊN TẬP BẮT LỖI
Sai ở đâu và sửa thế nào?
✕ SaiLấy chiều dài sau làm độ giãn.
✓ SửaΔl = l − l₀.
✕ SaiTrừ hai số khác đơn vị.
✓ SửaĐổi về cùng đơn vị trước.
✕ SaiKéo dài quy luật tới mọi tải.
✓ SửaChỉ kết luận trong phạm vi đàn hồi đã khảo sát.
✕ SaiTreo quá nhiều vật để có số đẹp.
✓ SửaTuân thủ tải an toàn và dừng khi lò xo không trở lại.
08 • NHỚ NHANH, KHÔNG HỌC VẸT
Flashcard lõi kiến thức
1/6
09 • 20 BÀI TẬP • ĐÚNG 15% ÔN NỐI
Luyện năm mức, mỗi câu có năm lớp hướng dẫn
10 • TỰ CHẤM NGAY
Trắc nghiệm hiểu bản chất
—/10
Mục tiêu: ít nhất 8/10
1Độ giãn bằng
2l₀=8 cm, l=11 cm, Δl
3Bỏ lực vật trở lại là
4Đất nặn thường
5Trong phạm vi khảo sát, tải tăng thì độ giãn thường
6Quá giới hạn đàn hồi có thể
7Đo lò xo khi đang dao động
8l₀=10 cm, Δl=5 cm, l
9Lực đàn hồi
10Kết luận đúng
11 • ĐỒNG HÀNH ĐÚNG VAI
Góc phụ huynh và giáo viên
Phụ huynh
- Dùng bút bấm hoặc dây chun để nhận biết đàn hồi.
- Không cho trẻ tháo giảm xóc hay kéo lò xo kim loại mạnh.
- Hỏi phần tăng thêm khác chiều dài toàn phần thế nào.
Giáo viên
- Bắt buộc học sinh ghi bảng l₀, l, Δl.
- Không dùng từ 'tỉ lệ' nếu dữ liệu chưa đủ hoặc đã quá giới hạn.
- Kiểm soát tải và vị trí đứng.
12 • CHỐT BÀI
Năm điều phải tự nói lại được
- Đàn hồi là trở lại sau khi bỏ lực.
- Δl=l−l₀.
- Đo khi hệ đứng yên.
- Tải tăng, độ giãn thường tăng trong phạm vi.
- Không vượt giới hạn an toàn.
Nguồn đối chiếu phạm viChương trình GDPT môn Khoa học tự nhiên ↗Danh mục Khoa học tự nhiên 6 – Kết nối tri thức ↗Định hướng đánh giá năng lực tại Hà Nội ↗Danh mục bài KHTN 6 – Kết nối tri thức ↗NASA – Pha Mặt Trăng ↗NASA – Tám hành tinh ↗NASA – Thiên hà và Ngân Hà ↗Nội dung trên website được tự biên soạn, không sao chép nguyên văn sách giáo khoa.