Hiểu và giải thích được tia tới, tia phản xạ và pháp tuyến.
VẬT LÝ 6–12 • HỌC TỪ HIỆN TƯỢNG ĐẾN BẢN CHẤTChuẩn GDPT hiện hành • Định hướng Hà Nội
ƯỚC MƠ LỚNPHÒNG KHÁM PHÁ VẬT LÝ
Trang chủKHTN 7 • CHƯƠNG 3 • BÀI 16
Sự phản xạ ánh sáng
Muốn dự đoán tia phản xạ, ta phải đo góc từ đâu?
Một tia sáng chiếu vào gương đổi hướng đúng quy luật. Chỉ cần nhầm góc với mặt gương thay vì pháp tuyến, toàn bộ hình vẽ sẽ sai.
01 • HỌC XONG LÀM ĐƯỢC GÌ?
Mục tiêu quan sát được, không dùng từ mơ hồ
Hiểu và giải thích được góc tới và góc phản xạ.
Hiểu và giải thích được định luật phản xạ ánh sáng.
Hiểu và giải thích được phản xạ gương và phản xạ khuếch tán.
Vận dụng vào tình huống thực tế, nêu bằng chứng, điều kiện, giới hạn và quy tắc an toàn.
Kiến thức cần gọi lại
- Tia sáng và chiều truyền
- Góc, thước đo góc và đường vuông góc
CHIẾN LƯỢC HỌC THÔNG MINH
Chu trình 5Đ: tự tìm ra bản chất trước khi xem lời giải
- 1Dự đoán: trả lời câu hỏi “Muốn dự đoán tia phản xạ, ta phải đo góc từ đâu?” bằng một câu, dù chưa chắc đúng.
- 2Đo hoặc vẽ: dùng hình, sơ đồ, đại lượng và đơn vị để biểu diễn tia tới, tia phản xạ và pháp tuyến.
- 3Diễn giải: nối hiện tượng → nguyên nhân/mô hình → kết luận; không nhảy thẳng tới công thức.
- 4Đối chiếu: đổi một điều kiện, dự đoán kết quả mới và tìm lỗi trong cách nghĩ ban đầu.
- 5Đúc kết: sau 24 giờ, đóng bài và tự nói lại 5 ý tóm tắt rồi làm một câu ôn nối.
02 • TỪ BẢN CHẤT ĐẾN QUY TẮC
Bốn lớp kiến thức cốt lõi
Chọn từng thẻ để học theo thứ tự: khái niệm → cách hiểu → ví dụ → phép kiểm.
Tia tới, tia phản xạ và pháp tuyến
Tia tới đi đến điểm tới; tia phản xạ rời điểm tới; pháp tuyến là đường vuông góc với mặt phản xạ tại điểm tới.
Hiểu thật dễPháp tuyến là đường chuẩn để đo cả hai góc.
Ví dụSI là tia tới, IR là tia phản xạ và IN là pháp tuyến tại I.
Mẹo nhớ đúng bản chấtĐặt đúng điểm tới trước khi dựng pháp tuyến.
Lỗi phải tránhVẽ pháp tuyến song song với gương.
03 • VẬT LÝ Ở NGAY QUANH EM
Bốn tình huống đời thường
Gương xe
Gương đổi hướng ánh sáng tới mắt; vị trí quan sát quyết định vật nào nhìn thấy.
Biển báo phản quang
Vật liệu được thiết kế để trả nhiều ánh sáng về phía nguồn, giúp người lái nhận biết trong đêm.
Mặt hồ
Nước phẳng cho phản xạ có trật tự hơn nước gợn, nên hình ảnh rõ hơn.
Tường sáng màu
Phản xạ khuếch tán giúp ánh sáng lan tới nhiều hướng, làm phòng bớt tối.
04 • THÍ NGHIỆM CÓ KIỂM SOÁT
Dựng tia phản xạ theo góc tới
Gương phẳng nhỏ, giấy, thước thẳng, thước đo góc và đèn khe LED điện áp thấp.
Không dùng laser, không chiếu đèn vào mắt và cất gương vỡ; chỉ dùng nguồn LED công suất nhỏ dưới giám sát.
- Đánh dấu điểm tới và vẽ pháp tuyến.
- Vẽ tia tới, đo i với pháp tuyến.
- Dựng tia phản xạ phía kia với r = i.
- Dùng đèn khe kiểm tra định tính.
Tia phản xạ nằm phía kia pháp tuyến và có góc phản xạ bằng góc tới trong giới hạn đo.
Mặt phản xạ đổi hướng truyền; pháp tuyến tại điểm tới là đường chuẩn của định luật phản xạ.
Góc đo với pháp tuyến; 0° ≤ i < 90°
KẾT QUẢ CÓ KIỂM ĐIỀU KIỆNDữ liệu chưa hợp lệ
Góc tới phải đo với pháp tuyến và nằm từ 0° đến nhỏ hơn 90°.
05 • GIẢI TỪNG BƯỚC
Năm ví dụ tăng dần độ khó
Tia tới hợp pháp tuyến 32°.
Phân tíchĐó chính là góc tới.
- i = 32°
- r = i
Kết luậnr = 32°.
Cách nhìn khácDựng hình đối xứng qua pháp tuyến.
06 • AI GIA SƯ GỢI MỞ
Hỏi để hiểu, không xin đáp án tắt
Trợ lý Phản xạ ánh sángTình huống 1/30
Pháp tuyến là đường chuẩn để đo cả hai góc.
07 • TỔNG BIÊN TẬP BẮT LỖI
Sai ở đâu và sửa thế nào?
✕ SaiGóc phản xạ đo giữa tia phản xạ và mặt gương.
✓ SửaGóc phản xạ đo giữa tia phản xạ và pháp tuyến.
✕ Saii = 30° thì r = 60°.
✓ SửaTheo định luật phản xạ, r = i = 30°.
✕ SaiTia phản xạ nằm cùng phía pháp tuyến với tia tới.
✓ SửaHai tia nằm ở hai phía của pháp tuyến trong mặt phẳng tới.
✕ SaiMặt nhám không tuân theo định luật phản xạ.
✓ SửaMỗi tia trên từng phần tử mặt vẫn có r = i; pháp tuyến địa phương khác nhau làm chùm tán.
08 • NHỚ NHANH, KHÔNG HỌC VẸT
Flashcard lõi kiến thức
1/6
09 • 20 BÀI TẬP • ĐÚNG 15% ÔN NỐI
Luyện năm mức, mỗi câu có năm lớp hướng dẫn
10 • TỰ CHẤM NGAY
Trắc nghiệm hiểu bản chất
—/10
Mục tiêu: ít nhất 8/10
1Pháp tuyến là đường
2Góc tới đo giữa
3Định luật phản xạ cho
4Nếu i = 45° thì r bằng
5Tia tới hợp gương 25° thì i bằng
6Tia tới và tia phản xạ
7Phản xạ khuếch tán xảy ra rõ trên
8Trong phản xạ khuếch tán, từng tia
9Khi i = 0°
10Thực hành an toàn dùng
11 • ĐỒNG HÀNH ĐÚNG VAI
Góc phụ huynh và giáo viên
Phụ huynh
- Cho con dùng gương nhỏ nguyên vẹn và đèn yếu.
- Hỏi con góc được đo với đường nào.
- Không làm thí nghiệm với ánh nắng hội tụ.
Giáo viên
- Chấm hình theo pháp tuyến và kí hiệu góc, không chỉ chấm số.
- Tuyệt đối không dùng laser cầm tay.
- Dùng mặt nhăn để giải thích pháp tuyến địa phương.
12 • CHỐT BÀI
Năm điều phải tự nói lại được
- Pháp tuyến vuông góc mặt phản xạ tại điểm tới.
- Góc tới và phản xạ đều đo với pháp tuyến.
- Định luật phản xạ: r = i.
- Ba đường liên quan cùng nằm trong một mặt phẳng.
- Phản xạ gương và khuếch tán đều tuân định luật cho từng tia.
Nguồn đối chiếu phạm viChương trình GDPT môn Khoa học tự nhiên ↗Danh mục KHTN 7 – Kết nối tri thức ↗Định hướng đánh giá năng lực tại Hà Nội ↗WHO – Hướng dẫn nghe an toàn ↗Nội dung trên website được tự biên soạn, không sao chép nguyên văn sách giáo khoa.