- Biết cấu trúc hai mạch và thành phần nucleotide từ Bài 5.
- Ghép đúng A–T, G–C.
- Biết tế bào tạo tế bào mới qua phân chia ở lớp 6, chưa cần cơ chế nhiễm sắc thể.
SINH HỌC 6–12 • HIỂU SỰ SỐNG BẰNG CẤU TRÚC, CƠ CHẾ VÀ BẰNG CHỨNGMạch Vật sống trong KHTN • Tự biên soạn
ƯỚC MƠ LỚNPHÒNG KHÁM PHÁ SỰ SỐNG
Trang chủKHTN 9 • VẬT SỐNG • BÀI 6 • ĐÃ KIỂM NỘI DUNG
Tái bản DNA
Một phân tử DNA tạo hai bản sao theo nguyên tắc nào để thông tin được truyền ổn định?
Trước khi tế bào phân chia, DNA phải được sao chép. Hai mạch cũ tách nhau, mỗi mạch làm khuôn lắp nucleotide bổ sung, tạo hai phân tử con vừa giống nhau về thông tin vừa mang dấu vết của phân tử mẹ.
80–95 phútnhịp tự học4lõi kiến thức20bài luyện6câu tự chấm
01 • ĐỊNH VỊ TRƯỚC KHI HỌC
Biết nền nào cần gọi lại, đích nào phải đạt
- Mô tả đúng trình tự khái quát của tái bản DNA.
- Giải thích vai trò của nguyên tắc khuôn và bổ sung.
- Nêu được ý nghĩa của cơ chế bán bảo tồn.
- Phân biệt độ chính xác cao với tuyệt đối không sai.
Chu trình 7 phút cho mỗi ý1 phút gọi nền2 phút đọc lõi1 phút vẽ dòng1 phút nêu điều kiện1 phút phản ví dụ1 phút tự kiểm
02 • CẤU TRÚC – QUÁ TRÌNH – BẰNG CHỨNG
Bốn lớp kiến thức cốt lõi
Chạm một thẻ, tự nói lại bằng lời của em rồi mới xem ví dụ và giới hạn.
Thời điểm và mục đích
DNA tái bản trước khi tế bào phân chia để mỗi tế bào con có thể nhận một bộ thông tin di truyền.
Hiểu thật dễMuốn chia ‘hồ sơ’ cho hai tế bào, trước hết phải tạo bản sao.
Ví dụ có tác dụngMột tế bào chuẩn bị phân chia cần nhân đôi DNA trước khi tách thành hai tế bào.
Móc nhớ đúngSao trước – chia sau.
Không được suy diễnNói DNA chỉ tái bản sau khi tế bào đã chia hoặc mọi tế bào luôn tái bản liên tục.
03 • TÌM HIỂU TỰ NHIÊN AN TOÀN
Theo dõi mạch cũ–mạch mới bằng thẻ màu
Hai bộ thẻ nucleotide màu đậm cho mạch cũ, màu nhạt cho mạch mới; hai khay sản phẩm.
Không dùng mẫu tế bào; thẻ mô hình không đại diện tốc độ hay enzyme thật.
- Lập một DNA mẹ sáu cặp nucleotide bằng thẻ đậm.
- Tách hai mạch sang hai khay.
- Lắp mạch mới màu nhạt theo bổ sung.
- Đếm mạch cũ/mới ở mỗi sản phẩm và giải thích ‘bán bảo tồn’.
Hai DNA con có trình tự tương ứng DNA mẹ và mỗi phân tử gồm một mạch cũ, một mạch mới.
Mô hình bỏ qua enzyme, chiều tổng hợp, tốc độ và sửa sai; những chi tiết này không phải yêu cầu của bài.
04 • NỐI ĐỜI SỐNG, KHÔNG KỂ CHUYỆN TRANG TRÍ
Ba tình huống để dùng kiến thức
Sinh trưởng
Cơ thể lớn lên nhờ tăng số tế bào; tái bản DNA chuẩn bị thông tin cho những lần phân chia đó.
Lành vết thương
Tế bào mô phân chia để thay thế một phần tế bào tổn thương, đòi hỏi sao chép DNA trước đó.
Độ tin cậy
Hệ thống sao chép có kiểm soát giống quy trình kiểm tra bản ghi: giảm lỗi nhưng không bảo đảm bằng không.
05 • TỔNG BIÊN TẬP BẮT LỖI
Không chỉ biết sai — phải sửa đúng và vừa bằng chứng
✕ SaiDNA tái bản sau khi tế bào đã phân chia.
✓ SửaDNA tái bản trước phân chia để chuẩn bị hai bản thông tin.
✕ SaiBán bảo tồn nghĩa là mỗi DNA con chỉ có nửa thông tin.
✓ SửaMỗi DNA con đủ hai mạch và đủ thông tin; một mạch cũ, một mạch mới.
✕ SaiCác nucleotide mới ghép ngẫu nhiên.
✓ SửaTrình tự khuôn định hướng ghép theo A–T, G–C.
✕ SaiTái bản chính xác nên không bao giờ có sai sót.
✓ SửaĐộ chính xác rất cao nhưng không tuyệt đối; sai sót hiếm có thể xảy ra.
06 • GỌI LẠI CHỦ ĐỘNG
Đóng tài liệu rồi tự trả lời
1/4
07 • LUYỆN 5 MỨC • KHÓA 85%–15%
20 câu: 17 câu bài hiện tại, 3 câu gọi lại nền cũ
85% dùng đúng kiến thức vừa học; 15% chỉ gọi lại nội dung đã học và ghi rõ nguồn. Không câu nào cần kiến thức của bài hoặc chương phía sau.
17 câu • 85%Kiến thức bài hiện tại3 câu • 15%Nền cũ có ghi nguồn
Câu 1Giải thích “Thời điểm và mục đích” bằng lời của em.BÀI HIỆN TẠI • 85%+
Gợi ýSao trước – chia sau.
Đáp án mẫuDNA tái bản trước khi tế bào phân chia để mỗi tế bào con có thể nhận một bộ thông tin di truyền.
Vì saoMuốn chia ‘hồ sơ’ cho hai tế bào, trước hết phải tạo bản sao.
Câu 5Giải thích “Hai DNA con bán bảo tồn” bằng lời của em.BÀI HIỆN TẠI • 85%+
Gợi ýMỗi con: một cũ + một mới.
Đáp án mẫuKết thúc tái bản tạo hai phân tử DNA con; mỗi phân tử gồm một mạch cũ và một mạch mới tổng hợp, gọi là bán bảo tồn.
Vì saoMột nửa bộ khung hai mạch của mỗi phân tử con được giữ từ phân tử mẹ.
08 • TỰ CHẤM VÀ SỬA LỖ HỔNG
Sáu câu kiểm tra hiểu bản chất
—/6
Mục tiêu: ít nhất 5/6
1DNA tái bản chủ yếu trước
2Mỗi mạch cũ có vai trò
3Bán bảo tồn nghĩa là
4Khuôn A–G–C tạo mạch
5Tái bản có độ chính xác
6Ý nghĩa chính
09 • ĐỒNG HÀNH ĐÚNG VAI
Phụ huynh không dạy thay; giáo viên không chấm nhớ máy móc
Phụ huynh
- Cho con dùng hai màu để giải thích ‘một cũ + một mới’.
- Hỏi thứ tự sự kiện, không yêu cầu tên enzyme.
- Không liên hệ mọi sai sót DNA với bệnh hoặc lỗi cá nhân.
Giáo viên
- Giữ cơ chế ở mức tháo–tách–khuôn–bổ sung–hai sản phẩm.
- Không dạy trước nguyên phân của Bài 11 hoặc enzyme chi tiết.
- Bắt buộc sửa ngộ nhận bán bảo tồn là ‘nửa thông tin’.
10 • CHỐT BÀI
Năm câu phải tự nói lại được
- DNA tái bản trước phân chia tế bào.
- Hai mạch cũ tách và mỗi mạch làm khuôn.
- Nucleotide mới ghép theo A–T, G–C.
- Mỗi DNA con có một mạch cũ và một mạch mới.
- Tái bản có độ chính xác cao nhưng không tuyệt đối.
Nguồn khóa phạm vi chương trìnhChương trình GDPT môn Khoa học tự nhiên – Bộ GDĐT ↗NHGRI – DNA Fact Sheet ↗NHGRI – Chromosomes Fact Sheet ↗NHGRI – Gene ↗NHGRI – Mutation ↗MedlinePlus Genetics – How genes direct proteins ↗Luật Hôn nhân và gia đình 2014 – Cổng thông tin Chính phủ ↗NHGRI – Genetics Glossary ↗Smithsonian – Introduction to Human Evolution ↗WHO – Antimicrobial resistance ↗IPCC – AR6 Synthesis Report ↗CITES – What is CITES? ↗Công ước Đa dạng sinh học ↗Nội dung do Ước Mơ Lớn tự biên soạn theo chương trình, không sao chép nguyên văn một bộ sách giáo khoa.